« Geri
’ALİ B. EL-’ABBAS EL-MECÜSİ’NİN KAMİLU’ş-ŞINA’ATİ’t-TIBBİYYE (KİTABU’L-MELİKİ) ADLI ESERİNDE DAMARDAN KAN ALMA-1: KAN ALMAYI BİLME ÜZERİNE
ÖZGÜR KUŞ, AHMET ACIDUMAN
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2022;12(2):294-307
Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göz Kornea Birimi

Amaç: Bu çalışmanın amacı ‘Ali b. el-’Abbas el-Mecüsi’nin Kamilu’ş-Şına’ati’t-Tıbbiyye adı verilen eserinin ikinci cildinin “hastalıkların el ile tedavisi” üzerine olan dokuzuncu makalesinin kan alma ile ilgili olan bölümünü Arapçadan Türkçeye çevirerek Türk tıp tarihi literatürüne kazandırmak, Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin ilgili bölümüyle karşılaştırmak ve literatür eşliğinde tıp tarihindeki yerini belirlemeye çalışmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada Kamilu’ş-Şına’ati’t-Tıbbiyye’nin 1294 H./1877 M. yılında Kahire/Bulak Matbaası’nda basılmış Arapça nüshası esas olmak üzere İstanbul Üniversitesi nüshası, Yale Üniversitesi/USA nüshası ve Süleymaniye Murad Molla nüshası incelenmiştir. Metinler arasında bulunan farklılıklar sonnotla gösterilmiş ve makalenin yazarları tarafından Arapçadan Türkçeye çevrilerek bulgular kısmında sunulmuştur. Çevirisi yapılan bu bölüm daha sonra Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin İngilizce çevirisinin ikinci cildinin altıncı kitabında yer alan ilgili bölümle karşılaştırılmış ve literatür eşliğinde tartışılmıştır. Bulgular: Damardan kan alma hakkında verilen bilgiler Kamilu’ş-Şına’ati’t-Tıbbiyye’nin ikinci cilt dokuzuncu makalesinin “Kan almayı bilme üzerine” adlı ikinci bölümünde bulunmaktadır. Aynı konu Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin ikinci cilt altıncı kitabının “Sect. 40. On venesection” isimli konu başlığında yer almaktadır. Sonuç: ‘Ali b. el-’Abbas el-Mecüsi’nin damardan kan alma konusunda Kamilu’ş-Şına’ati’t-Tıbbiyye’de verdiği bilgilerin Paulus Aegineta’nın Epitome’sinde yer alan bilgilerle kısmen benzeşmekle birlikte daha detaylı ve daha kapsamlı olduğu görülmektedir. Öte yandan bu konu hakkında literatürde et-Taberi, er-Razi, ez-Zehravi ve İbn-i Sina gibi hekimlerin eserleri de incelendiğinde ‘Ali b. el-’Abbas el-Mecüsi’nin muhtemelen eski kaynakları da harmanlayarak ve kendi gözlem ve deneyimlerinden de yararlanarak bu konuda özgün bir makale yazmış olabileceği değerlendirilmektedir.

Facebook'ta Paylaş