NİLUFER DEMİRSOY, OMUR SAYLİGİL, MEHMET TOPAL, HİLMİ ÖZDEN
Konuralp Tıp Dergisi - 2019;11(3):468-474
Amaç: Dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi, Osmanlı Devletinde de cerrahi uygulamalarhekimler tarafından değil cerrahlar tarafından gerçekleştirilmiştir. Tıp ve cerrahi, ortaya çıktıklarından bu yana erkeklerin tekelinde gibi görünsede, literatür kadın hekimlerin ve cerrahların da uzun bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, 17. yüzyılda yaşayan ve Küpeli adı ile bilinen Saliha Hatun hakkında bilgi edinmek ve Üsküdar Şer’iyye Sicilleri’ndeki mevcut belgelere dayanarak, cerrahi müdahalelerle ilgili rıza senetlerini değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Saliha hatun hakkında literature taramasıyla bilgiler elde edildi. Üsküdar Şer’iyye Sicilleri’nden Saliha Hatun’a ait rıza belgeleri incelendi. Seçilen belgelerintranskiripsiyonları ve Türkçe çevileri yapılarak tasnif edildi. Belgeler ayrı ayrı değerlendildi. Bulgular: Saliha Hatun Cerrahide hazıktıve meslektaşları arasında üstün bir pozisyonda idi. Bu çalışmanın amacı için incelediğimiz onam formları, 17. yüzyılda pratik yapan bir kadın cerrahın olduğunu ve hastaları ile ameliyatlar yaptığını ve onam formlarını imzaladığını göstermektedir. Hastaların çoğu fıtık tedavisi için onu ziyaret etti. Hastaları içinde hem Müslüman hem de gayri müslimler vardı. İncelenen, şer’iyye sicillerinde Saliha Hatun’un en az 400 en çok 3000 akçe ücret aldığı belirlenmiştir. Sonuç: Şer’iyye Sicilleri’nden bulunan rıza senetleri, 17. yüzyılda Küpeli Saliha Hatun isimli bir kadın cerrahın varlığına dair kanıt sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı doğrultusunda incelenen onam formları Saliha Hatun’un fıtık ameliyatlarında ustalaştığını göstermektedir. Bu aynı zamanda, Osmanlı kadınlarının bu çağlarda sahip olduğu etkin rol ve pozisyonu gösteren önemli bir kanıt niteliğindedir.
