Gülsüm ÖZTÜRK EMİRAL, Ece Elif ÖCAL, Alaettin ÜNSAL, Didem ARSLANTAŞ, Aziz SOYSAL, Kazım TIRPAN
Osmangazi Tıp Dergisi - 2026;48(2):304-313
Bu araştırma, bir ilçede aile sağlığı merkezlerine (ASM) başvuran doğurganlık çağındaki kadınların sağlık okuryazarlığı (SOY) düzeyini belirlemek, ilişkili faktörleri incelemek ve genital hijyen davranışlarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipteki çalışma, Eskişehir ili Odunpazarı ilçesindeki ASM'lere başvuran 18-49 yaş arası evli kadınlarla yürütülmüştür. %50 yeterli SOY sıklığı, %95 güven aralığı ve %5 hata payı ile örneklem 383 olarak hesaplanmış, küme örnekleme nedeniyle desen etkisi "2" alınarak 766'ya çıkarılmıştır. Çalışma süresince sözlü onamı alınan 800 kadın dahil edilmiştir. SOY değerlendirmesinde HLS-EU-Q16, genital hijyen davranışlarında ise Genital Hijyen Davranışları Envanteri(GHDE) kullanılmıştır. HLS-EU-Q16'dan 33 ve üzeri puan alanlar yeterli SOY olarak kabul edilmiştir. Veriler SPSS 20.0 ile analiz edilmiş, Ki-Kare, Spearman korelasyon testleri ve lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. Yeterli SOY düzeyi %57.6 bulunmuştur (n=461). Katılımcıların %21.2'si SOY kavramını daha önce duymuştu. Yaşayan çocuk sayısı arttıkça SOY düzeyi azalmış; düzenli okuma alışkanlığı olanlarda ise daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). GHDE'den aldıkları puan ortalaması (Standart sapma) 76.0 (11.8) olup, kadınların %47'si ortalama puanın altında puan almıştı. SOY puanı ile GHDE puanı arasında pozitif bir korelasyon saptanmıştır. SOY kavramını daha önce duyanlar, her iki ölçekte de daha yüksek puan almıştır. Katılımcıların yarısının SOY düzeyi yetersizdir. SOY ile genital hijyen davranışları arasında pozitif bir ilişki mevcuttur. Bu bulgular, koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında bireylerin bilgi ve davranışlarını geliştirmede SOY'un kritik bir unsur olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda birinci basamak ve kadın sağlığı birimlerinde, özellikle SOY düzeyi düşük gruplara yönelik kısa, standartlaştırılmış genital hijyen eğitimi ve danışmanlığı rutin hizmete entegre edilmelidir. Eğitimlerin anlaşılır dil ve görsel materyallerle desteklenmesi, davranış değişikliğini güçlendirebilir.
