Betül Akbuğa Özel, Hüseyin Narcı, Ülkü Sibel Benli
Anatolian Journal of Emergency Medicine - 2025;8(4):188-198
Amaç: Bu çalışma, acil servis (AS) tanıkları arasında inme tanıma düzeyini değerlendirmek amacıyla 10 maddelik İnme Farkındalığı Bilgi Ölçeği'nin (Stroke Awareness Knowledge Scale - SAKS) geçerlilik ve güvenilirliğini incelemiş ve demografik özellikler, SAKS puanları ve prehospital davranışsal örüntüler (ilk tepki, nakil türü, hastane öncesi gecikme) arasındaki ilişkileri değerlendirmiştir. Gereç ve Yöntemler: SAKS ölçeğinin kapsam, görünüş ve yapı geçerliliği ile iç tutarlılığı değerlendirilmiştir. Aynı örneklem (n = 255) hem doğrulama hem de kesitsel analizlerde kullanılmıştır. Demografik özellikler, SAKS puanları ve davranışsal parametreler analiz edilmiştir. Bulgular: SAKS güçlü bir ölçek düzeyinde kapsam geçerliliği göstermiştir (Scale level-Content Validity Index = 0,94), örneklem yeterliliği sınırda kabul edilebilir düzeydedir (Kaiser -Meyer -Olkin Ölçümü [KMO] = 0,71), toplam varyansın %51,5'ini açıklamış ve iç tutarlılığı sınırda kabul edilebilir düzeydedir (alpha = 0.65). Katılımcıların çoğu kadın, yakın akraba ve lise ve altı eğitim düzeyine sahipti. Yüksek puanlar (>=80) %63,9 oranında gözlenmiştir. Katılımcıların %72,2'si semptom başlangıcında 112 acil sağlık hizmetlerini (ASH) aradığını belirtmiş, %39,2'si AS'e ambulansla ulaşmış, %44,7'si ise semptom başlangıcından 4,5 saatten sonra başvurmuştur. Demografik değişkenler, nakil türü veya ilk tepkiyle anlamlı ilişki göstermemiştir; yalnızca birinci/derece akrabalar daha kısa gecikme göstermiştir. Kadınların ve düşük eğitim düzeyine sahip katılımcıların daha yüksek bilgi puanına sahipti ancak bu bulgu istatistiksel olarak anlamlı değildi. Daha yüksek puanlar, acil sağlık hizmetlerinin aranmasıyla ilişkiliydi. Bilgi -tepki açığı %22,1, bilgi -nakil ve tepki -nakil açıkları sırasıyla %60,7 ve %57,6 olarak saptanmıştır. Gecikmeler erkeklerde, düşük eğitim düzeyine sahiplerde, acil sağlık hizmeti kullanmayanlarda ve yüksek bilgi puanına sahip olanlarda, istatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte, daha sık gözlendi. En yaygın gecikme nedeni, semptomların kendiliğinden düzeleceğine inanma idi. 112 ASH ambulansı ücretlendirmesiyle ilgili yanlış inanışlar, yüksek eğitimli ve yüksek puanlı gruplarda bile devam etmekteydi. Sonuç: SAKS, acil servis, hastane öncesi veya toplum düzeyinde kullanılmak için geçerli bir ölçektir, ancak iyileştirmeye ihtiyaç duyar. Artan farkındalık, acil ambulans çağrı oranlarını artırmıştır, ancak bilgi - eylem arasındaki boşluk önemli ölçüde devam etmektedir. Gelecekteki araştırmalar, bilgi -eylem arasındaki uçurumu anlamaya ve azaltmaya odaklanmalıdır.
