Faruk DANIŞ, Emre KUDU
Anatolian Journal of Emergency Medicine - 2026;9(3):157-162
Sepsis, dünya genelinde her yıl yaklaşık 49 milyon kişiyi etkilemekte ve yaklaşık 11 milyon ölüme neden olmaktadır. İlk tıbbi başvuru sıklıkla acil servise yapılmaktadır. Son on yılda sepsiste "zamana duyarlılık" kavramının pratik anlamı değişmiş, geleneksel "altın saat" yaklaşımı tek bir tedavi paketinden farklı kanıt alanlarına doğru evrilmiştir. Bu derlemede, 1 Ocak 2014 ile 31 Mayıs 2026 tarihleri arasında PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında yapılandırılmış bir aramayla belirlenen randomize çalışmalar, bireysel hasta verilerine dayalı meta-analizler ve geniş gözlemsel kohortlar sentezlenmiştir. Aramada sepsis, acil servis ortamı ve derlemenin klinik temalarıyla ilişkili kontrollü sözlük terimleri ile serbest metin terimleri birlikte kullanılmış, daha eski döneme ait dönüm noktası niteliğindeki çalışmalar ise elle tarama yoluyla belirlenmiştir. Sepsisin zamanında tanınması ve uygun antibiyotiklerin uygulanması, mortaliteyle tutarlı biçimde ilişkilidir. New York Eyaleti'nde 49.331 hastayı kapsayan bir kohortta, 3 saatlik tedavi paketinin tamamlanmasındaki her bir saatlik gecikme mortalitede %4'lük göreceli artışla ilişkiliyken, başlangıç sıvı bolusunun uygulanma zamanı mortaliteyle ilişkili bulunmamıştır. CLASSIC ve CLOVERS çalışmaları, genel hasta popülasyonunda kısıtlayıcı ve liberal sıvı stratejilerinin benzer mortalite sonuçlarına sahip olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, hipoperfüzyonu bulunan hastalarda başlangıç resüsitasyonu gerekliliğini korumaktadır. CENSER çalışmasında erken norepinefrin uygulanması şok kontrolünü hızlandırırken, ANDROMEDA-SHOCK çalışması kapiller geri dolum süresinin laktat rehberli resüsitasyona makul bir yardımcı yöntem olarak kullanılmasını desteklemiştir. Acil servis klinisyenleri açısından kanıtlar üç önceliğe işaret etmektedir: zamanında tanıma ve uygun antibiyotik uygulanması, sıvı ve vazopressör tedavilerinin bireyselleştirilerek titre edilmesi ve yapılandırılmış sepsis sonrası izleme geçiş. Bu nedenle "altın saat", tek ve sabit bir tedavi paketi yerine tartışmalı ve gelişmekte olan bir kavram olarak değerlendirilmelidir.
