GÜLBİN AYDOĞDU UMAÇ, SARPER YILMAZ
Anatolian Journal of General Medical Research - 2024;34(3):298-309
Amaç: Bu çalışma, 2004-2023 yılları arasında yayımlanan “afetlerde acil tıp” konusundaki araştırmaların bibliyometrik analizini yaparak bu hızla büyüyen alandaki bilimsel gelişmeleri, temel temaları ve araştırma boşluklarını vurgulamayı amaçlamaktadır. İklim değişikliği, kentleşme ve nüfus artışı gibi faktörlerle afetlerin sıklığının artması, afetlerde acil tıbbın önemini daha da kritik hale getirmiştir. Teknolojik ilerlemeler acil tıbbi müdahaleleri geliştirmiş olsa da araştırmalar bu alanda daha fazla gelişime ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu analiz, afet tıbbı araştırmalarındaki küresel eğilimleri ve iş birliklerini değerlendirerek, gelecekteki çalışmalar için stratejik bir yol haritası sunmayı ve sağlık sistemlerinin afetlere karşı hazırlık ve etkinliğini artırmayı hedeflemektedir. Yöntem: Bu çalışma, 1 Ocak 2004 ile 31 Aralık 2023 tarihleri arasında yayımlanan 1.532 makalenin bibliyometrik bir incelemesini içermektedir. İnceleme, Web of Science Core Collection veri tabanında yapılan tarama ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma, yalnızca “acil tıp” alanındaki, İngilizce yazılmış ve hakemli dergilerde yayımlanmış makaleleri kapsamıştır. Seçilen makaleler; yayımlanma eğilimleri, atıf sayıları, dergi dağılımı, en çok atıf alan yazarlar ve kurumlar ile ülkeler arasındaki iş birlikleri açısından incelenmiştir. Araştırma iş birliklerini ve tematik odak alanlarını görselleştirmek için anahtar kelime ağları, bibliyografik eşleştirme, ortak yazarlık analizi ve atıf haritalama gibi araçlar kullanılmıştır. VOSviewer yazılımı, araştırma iş birliklerini haritalamak ve afet tıbbındaki en etkili çalışmaları belirlemek için kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmanın bulguları, özellikle koronavirüs hastalığı-2019 (COVID-19) gibi küresel krizlerin ardından araştırma çıktılarında önemli bir artış olduğunu ortaya koymaktadır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Kanada, Birleşik Krallık ve Çin, hem yayın sayıları hem de uluslararası iş birlikleri açısından lider konumdadır ve afet tıbbı araştırmalarında güçlü ortaklıklar göstermektedir. Harvard Üniversitesi ve Johns Hopkins Üniversitesi gibi kurumlar, yüksek üretkenlik ve etki açısından öne çıkmaktadır; bu kurumların makaleleri, afet kaynaklı sağlık etkileri, triyaj ve sağlık çalışanlarının ruh sağlığı gibi konulara odaklanmaktadır. Temel araştırma temaları arasında afet hazırlığı, acil sağlık hizmetleri ve küresel sağlık krizleri yer almakta olup, uluslararası iş birliğinin afet tıbbının ilerletilmesindeki önemi giderek artmaktadır. Sonuç: 2004-2023 yılları arasında “afetlerde acil tıp” üzerine yapılan bibliyometrik analiz, özellikle COVID-19 pandemisinin ardından bilimsel yayınlarda önemli bir artış olduğunu göstermektedir. Temel bulgular, Prehospital and Disaster Medicine gibi dergilerin merkezi rolünü ve Harvard Üniversitesi ile Johns Hopkins Üniversitesi gibi kurumların etkili katkılarını vurgulamaktadır. Sıkça atıf alan makaleler, afet kaynaklı sağlık etkileri, triyaj ve sağlık çalışanlarına yönelik ruh sağlığı desteği gibi konulara odaklanmaktadır ve bu durum, hazırlık ve müdahale stratejilerinin kritik önemini yansıtmaktadır. ABD, İsveç, İran ve Türkiye gibi ülkeler arasında uluslararası iş birlikleri genişlemiş olup, afet tıbbının artan küresel önemine işaret etmektedir. Bu sonuçlar, afetlerde acil tıbbın küresel sağlık sistemlerini güçlendirmedeki hayati rolünü ve bu alandaki akademik ilginin artan önemini ortaya koymaktadır.
