Özlem KARDAŞ KİN, Zeynep GÜNGÖRMÜŞ, Mehmet Akif BÜYÜKBEŞE, Orhan POLAT, Cemil AKDÖNER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;2(2):20-32
Amaç: Bu derlemenin amacı, deprem ve diğer afetlerden etkilenen yaşlı bireylerde görülen fizyolojik sağlık sorunlarını ve organ/sistem düzeyindeki etkilerini belirlemek, bu sorunların erken tanı, yönetim ve önlenmesine ilişkin güncel literatürü kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Yöntem: Çalışma, PubMed, Web of Science, Google Scholar, TR Dizin veri tabanlarında; afet yönetimi, yaşlı sağlığı, fizyolojik sorunlar, kronik hastalık, deprem, hemşire anahtar kelimeleri ile 2007-2026 yılları arasında yayımlanmış ulusal ve uluslararası literatürün taranması ile hazırlanmış geleneksel bir derlemedir. Afetlerde yaşlı bireylerin fizyolojik sağlığını ele alan çalışmalar, Türkçe ve İngilizce, Kahramanmaraş depremleri başta olmak üzere Türkiye'ye özgü veriler ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention (CDC)) ile Amerikan Kalp Derneği (American Heart Association (AHA)) gibi uluslararası otoriteler tarafından yayımlanmış rehber ve raporlar dâhil edilerek sentezlenmiştir. Bulgular: Yaşlı bireyler, azalmış fizyolojik rezervleri ve kronik hastalık yükü nedeniyle afetlerde diğer yaş gruplarına göre daha yüksek morbidite ve mortalite riski taşımaktadır. Literatürde en sık bildirilen fizyolojik sorunlar; pnömoni, akut kardiyovasküler olaylar, dehidratasyon, malnütrisyon, konstipasyon, idrar yolu enfeksiyonları, akut böbrek hasarı, basınç yaraları, duyusal kayıplar, uyku bozuklukları ve deliryum olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca ilaç ve tıbbi cihaz sürekliliğinin bozulması ile diyaliz hizmetlerine erişimde yaşanan aksaklıkların kronik hastalık yönetimini güçleştirdiği, endokrin sistem açısından ise özellikle diyabetli yaşlı bireylerde hipoglisemi ve metabolik dengesizlik riskinin arttığı bildirilmektedir. Sonuç ve Öneriler: Afetlerde yaşlı bireylerde en sık solunum, dolaşım, sindirim ve üriner sistem sorunları, deri bütünlüğü bozulmaları, duyusal kayıplar ve uyku bozuklukları görülmekte; bu durum morbidite ve mortalite riskini artırmaktadır. Bu nedenle afet yönetiminde riskli yaşlı bireylerin önceden belirlenmesi, bireyselleştirilmiş afet hazırlık planlarının oluşturulması, kronik hastalıkların düzenli izlenmesi, ilaç ve tıbbi cihaz sürekliliğinin sağlanması, standart bakım ve izlem protokollerinin uygulanması ile multidisipliner ekip koordinasyonunun güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Ayrıca yaşlı dostu afet politikalarının geliştirilmesi ve sağlık profesyonellerine yönelik afet eğitimlerinin yaygınlaştırılması, yaşlı bireylerin afetlerden kaynaklanan olumsuz sağlık sonuçlarının azaltılmasına katkı sağlayacaktır.
