Muhammed Mustafa BEYOĞLU, Erhan KAYA, Levent ÇEVİK, Muhammed Semih GEDİK, Hakan HAKKOYMAZ
Genel Tıp Dergisi - 2025;35(6):1216-1226
Amaç: Afetlerin, bireylerin sağlık kuruluşları başvurusu üzerine etkisini ve sağlık okuryazarlık (SOY) düzeyleriyle ilişkisini araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntemler: Acil polikliniğine başvurusu olan, 18 yaş ve üzeri, bilinç düzeyi yerinde olan hastalardan gelişigüzel olarak araştırmayı kabul eden 209 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara tanımlayıcı anket (19 soru) ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlık Ölçeği (23 soru) yüz yüze uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogrov- Simirnov testi ile değerlendirildi. İkili gruplara Mann-Whitney U testi, üç ve daha fazla gruplara Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. p değerinin 0,05'in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Afet öncesi ve afet dönemi kıyaslandığında birinci basamak sağlık kuruluşlarına başvuru oranı iki katına çıkmıştır. Kronik hastalığı olmayanlar, <=40 yaş ile kendini bulaşıcı hastalıklardan korunmada yeterli gören grubun SOY düzeyi yüksek bulunmuştur. Ayrıca Eğitim ve ekonomik durumu düşük olanların SOY düzeyi de düşüktü. Katılımcılardan 84'ü (%40.2) ise afet döneminde sağlık merkezlerindeki takiplerini aksatmıştır. Sonuçlar: Büyük ölçekli afetlerin bireylerin sağlık hizmetlerine başvuru tercihlerinde belirgin değişikliklere neden olduğunu ve sağlık okuryazarlık seviyesinin bu tercihler üzerinde etkili bir faktör olduğunu göstermektedir. Sağlık okuryazarlık düzeyi düşük bireylerin afet dönemlerinde sağlık hizmetlerinden yeterince yararlanamayabileceği göz önüne alındığında, afetlere yönelik sağlık eğitimlerinin artırılması ve toplumda sağlık okuryazarlığının yükseltilmesi gerekmektedir.
