Fahri ÖZTÜRK, Merthan TUNAY
Journal of Eurasian Medical Science - 2025;6(3):67-73
Bu çalışma, bireylerin sağlık durumlarını koruma, sağlık hizmetlerine erişim, tedavi sürecine katılım ve doğru ilacı doğru miktarda ve doğru zamanda kullanma konularında karşılaştıkları sorunların sağlık okuryazarlığı düzeyiyle ilişkili olabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu kesitsel çalışma, etik kurul onayı alındıktan sonra, 1 Haziran 2023 ile 31 Temmuz 2023 tarihleri arasında Adana ili Seyhan ilçesi Yenibey 2 no'lu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 300 gönüllü ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama formunun ilk bölümü 31 sorudan oluşmakta olup, bunlardan ilk 6'sı sosyodemografik verileri kapsamaktadır. Kalan sorular, akılcı ilaç kullanımıyla ilgili ilaç kullanım alışkanlıklarını ve sağlık okuryazarlığının etkilerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. İkinci bölüm ise 32 maddelik Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Anketi'ni içermektedir. Adana Seyhan Yenibey no. 2 Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 300 katılımcının genel sağlık okuryazarlığı ortalaması 28,5+/-7,7 puan olup, yaklaşık %64'ü yetersiz veya sorunlu/sınırlı düzeydedir. Düşük sağlık okuryazarlığı düzeyi, doktora danışmadan kendi başına ilaç kullanma (%25 sık, %68 ara sıra), çevreden öneriyle ilaç alma, evde sürekli ilaç stoğu bulundurma (%34 sık), doktordan kendi isteğiyle ilaç yazdırma talebinde bulunma gibi irrasyonel ilaç kullanım davranışlarıyla güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki göstermektedir (p=0.001-0.013). Daha yüksek eğitim, gelir düzeyi ve SGK/özel sigorta varlığı sağlık okuryazarlığını artırırken; kadın cinsiyet, kronik hastalık, düzensiz takip ve yılda 14'ten fazla poliklinik ziyareti düşük sağlık okuryazarlığı ile ilişkilidir. Sonuç olarak, özellikle düşük eğitimli ve düşük gelirli gruplara, kadınlara ve kronik hastalıkları olan bireylere odaklanan, sağlık okuryazarlığını geliştirmeyi amaçlayan hedefli eğitim ve farkındalık artırma müdahaleleri, akılcı ilaç kullanım uygulamalarını artırabilir ve sağlık sistemine olan yükü azaltabilir. Bu çalışma, Adana gibi bölgelerde birinci basamak hekimlerinin hasta eğitimi ve rehberliğindeki rollerinin kritik önemini bir kez daha vurgulamaktadır.
