Ömer Faruk ASANOĞLU
Hitit Medical Journal - 2026;8(2):426-430
Sağlıklı yaş alma, bireylerin yaşam süresi boyunca fiziksel, zihinsel ve sosyal işlevselliklerini koruyarak yaşam kalitelerini sürdürebilmelerini hedefleyen temel bir halk sağlığı yaklaşımıdır. Tütün kullanımı, önlenebilir hastalık ve ölümlerin başlıca nedenlerinden biri olarak sağlıklı yaş alma sürecini olumsuz etkileyen en önemli değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer almaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetleri; bireylerle sürekli ve uzun dönemli temas kurulabilmesi, hizmete erişimin kolaylığı ve koruyucu sağlık yaklaşımının merkezde olması nedeniyle sigara bırakma müdahalelerinin uygulanmasında stratejik bir role sahiptir. Bu çalışma, PubMed, MEDLINE, Cochrane Library ve Google Scholar veri tabanları ile Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete arşivleri taranarak hazırlanmış narratif (anlatımsal) bir derlemedir. Taramada "sigara bırakma", "birinci basamak", "aile sağlığı merkezi", "tütün kontrolü mevzuatı", "sağlıklı yaş alma", "smoking cessation", "primary care", "family health center", "tobacco control legislation" anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Bu derleme, Aile Sağlığı Merkezlerinde sigara bırakma polikliniklerinin açılış ve işleyiş süreçlerini sağlıklı yaş alma politikaları bağlamında ele almayı ve güncel mevzuat düzenlemeleri doğrultusunda birinci basamakta bu hizmetlerin yaygınlaştırılmasına yönelik bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Aile Sağlığı Merkezlerinde sunulan sigara bırakma hizmetlerinin etkinliği, dijital sağlık ve uzaktan izlem uygulamalarının katkıları ile 4207 sayılı Kanun kapsamında yürütülen dumansız hava sahası denetimlerinin tamamlayıcı rolü değerlendirilmiştir. Ayrıca, 2025 yılında yapılan mevzuat değişiklikleriyle sigara bırakma polikliniklerinin açılışına yönelik getirilen hukuki ve idari kolaylıklar incelenmiş; buna karşın birinci basamakta mevcut iş yükü ve düzenli izlem gerekliliklerinin uygulamada oluşturduğu sınırlılıklar tartışılmıştır. Sonuç olarak, Aile Sağlığı Merkezlerinde sigara bırakma polikliniklerinin mevzuata uygun, standart ve sürdürülebilir biçimde yapılandırılması; denetim mekanizmaları, dijital sağlık uygulamaları ve teşvik edici idari düzenlemelerle desteklendiğinde, tütün kontrolü politikalarının etkinliğini artırarak sağlıklı yaş alma hedeflerine önemli katkılar sağlayacaktır.
