Fatma TAYHAN, Gizem HELVACI, Buse Nur ŞEN, Sema Nur ERKAN
Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;9(1):1-12
Amaç: Bu çalışma, akademisyenlerin kronotiplerine göre beslenme alışkanlıkları, yeme farkındalıkları, yeme davranış bozuklukları ile beden kütle indekslerini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışma, Türkiye'de Çankırı Karatekin Üniversitesi'nde çalışan 25-64 yaş arası 138 akademisyenle yürütülmüştür. Katılımcıların kronotipleri, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi kullanılarak belirlenmiştir. Beslenme alışkanlıkları sorgulanmış, yeme farkındalıkları Dört Faktörlü Yeme Farkındalığı Ölçeğiyle ve yeme bozukluğu riski SCOFF Yeme Bozuklukları Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Veriler parametrik olmayan testler kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Sonuçlara göre, akademisyenlerin çoğunluğu (%65.9) ara kronotipe sahipken, %12.3'ü akşamcıl kronotipe sahiptir. Akşamcıl kronotipe sahip akademisyenlerin uykudan önce yemek yeme ve kahvaltıyı atlama oranları sabah kronotipine sahip olanlara göre daha yüksektir (p<0.05). Yeme farkındalığı puanları da akşamcıl tipte olanlarda daha yüksek olmakla birlikte (p=0.036), bu sonuç ölçekler arasındaki korelasyona yansımamıştır. Yeme bozukluğu riskine dair yapılan değerlendirme, akademisyenlerin %17.4'ünün yeme bozukluğu riski altında olduğunu ve akşamcıl kronotipli akademisyenlerin yeme bozukluğu açısından daha yüksek risk altında olduğunu ortaya koymuştur (p<0.05). Ayrıca akademisyenlerin yeme farkındalığı arttıkça yeme bozukluğu riskinin azaldığı da gösterilmiştir (r= -0.454, p<0.001). Sonuç: Veriler, kronotipin akademisyenlerin beslenme alışkanlıklarını ve yeme davranış bozukluklarını etkilediğini göstermiştir. Akşamcıl kronotipte yeme farkındalıkları daha yüksek olmasına rağmen, bu diğer ölçümlerle doğrudan uyumlu değildi. Bulgular, sirkadiyen ritim modellerinin davranış düzenleme ve yeme bilinciyle nasıl ilişkili olduğu konusunda, özellikle akademisyenler gibi meslek gruplarında daha fazla araştırma yapılması gerektiğini göstermektedir. Bu bulgular ışığında, kronotip tercihlerine göre uyarlanmış esnek çalışma saatleri gibi kurumsal stratejiler, akademik personelin daha sağlıklı yeme davranışlarını ve genel olarak daha iyi bir refah düzeyini destekleyebilir.
