Yavuz Emre PARLAR, Mehmet COŞKUN, Bengi ÖZTÜRK
Akademik Gastroenteroloji Dergisi - 2026;25(1):45-53
Giriş ve Amaç: Akut pankreatit, hafif seyirli hastalıktan organ yetmezliği ve mortalite ile ilişkili ağır formlara kadar değişebilen bir klinik tabloya sahiptir. Erken risk sınıflandırması önemlidir; ancak mevcut skorlama sistemleri erken metabolik değişiklikleri tam olarak yansıtmayabilir. Hipokalsemi bilinen bir şiddet belirteci olmakla birlikte, fosforun prognostik rolü net değildir. Bu çalışmada, ilk 48 saat içindeki fosfor-kalsiyum oranı değişimlerinin hastalık şiddetini öngörüp öngöremeyeceği değerlendirildi. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif tek merkezli çalışmaya Ocak 2023 ile Aralık 2025 tarihleri arasında akut pankreatit nedeniyle hastaneye yatırılan erişkin hastalar dahil edildi. Fosfor-kalsiyum oranı, başvuru anında ve 24. ile 48. saatlerde ölçülen serum fosfor ve kalsiyum düzeylerinden hesaplandı. Hastalık şiddeti Revize Atlanta Sınıflaması'na göre tanımlandı. Çok değişkenli lojistik regresyon ve alıcı çalışma özelliği eğrisi analizleri yapıldı. Bulgular: Toplam 182 hasta çalışmaya dahil edildi [ortalama yaş 56.8 +/- 15.9 yıl; 100 erkek (%54.9)]. Hastaların 140'ında (%76.9) hafif, 32'sinde (%17.6) orta-ağır ve 10'unda (%5.5) ağır akut pankreatit saptandı. Persistan organ yetmezliği 12 hastada (%6.6), yoğun bakım ünitesi yatışı 14 hastada (%7.7) ve hastane içi mortalite 3 hastada (%1.6) görüldü. Fosfor-kalsiyum oranı ilk 48 saat içinde artış gösterdi ve orta-ağır/ağır hastalıkta daha yüksekti. Yaş, kreatinin, C-reaktif protein düzeyi ve klinik şiddet skoru için yapılan düzeltme sonrasında, 48. saatteki fosfor-kalsiyum oranı değişimi hastalık şiddeti ile bağımsız olarak ilişkili bulundu (risk oranı 1.64; %95 güven aralığı 1.14 - 2.36; p = 0.008). Sonuç: Erken dönem fosfor-kalsiyum oranı dinamikleri, akut pankreatitte hastalık şiddetini öngörmede mevcut klinik skorlara tamamlayıcı basit bir biyobelirteç olarak kullanılabilir.
