ÖZGÜR KUŞ, AHMET ACIDUMAN
Lokman Hekim Dergisi - 2022;12(2):294-307
Amaç: Bu çalışmanın amacı Ali b. el-Abbas el-Mecüsi’nin Kamilu’ş-Şınaati’t-Tıbbiyye adı verilen eserinin ikinci cildinin “hastalıkların el ile tedavisi” üzerine olan dokuzuncu makalesinin kan alma ile ilgili olan bölümünü Arapçadan Türkçeye çevirerek Türk tıp tarihi literatürüne kazandırmak, Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin ilgili bölümüyle karşılaştırmak ve literatür eşliğinde tıp tarihindeki yerini belirlemeye çalışmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada Kamilu’ş-Şınaati’t-Tıbbiyye’nin 1294 H./1877 M. yılında Kahire/Bulak Matbaası’nda basılmış Arapça nüshası esas olmak üzere İstanbul Üniversitesi nüshası, Yale Üniversitesi/USA nüshası ve Süleymaniye Murad Molla nüshası incelenmiştir. Metinler arasında bulunan farklılıklar sonnotla gösterilmiş ve makalenin yazarları tarafından Arapçadan Türkçeye çevrilerek bulgular kısmında sunulmuştur. Çevirisi yapılan bu bölüm daha sonra Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin İngilizce çevirisinin ikinci cildinin altıncı kitabında yer alan ilgili bölümle karşılaştırılmış ve literatür eşliğinde tartışılmıştır. Bulgular: Damardan kan alma hakkında verilen bilgiler Kamilu’ş-Şınaati’t-Tıbbiyye’nin ikinci cilt dokuzuncu makalesinin “Kan almayı bilme üzerine” adlı ikinci bölümünde bulunmaktadır. Aynı konu Paulus Aegineta’nın Epitome adlı eserinin ikinci cilt altıncı kitabının “Sect. 40. On venesection” isimli konu başlığında yer almaktadır. Sonuç: Ali b. el-Abbas el-Mecüsi’nin damardan kan alma konusunda Kamilu’ş-Şınaati’t-Tıbbiyye’de verdiği bilgilerin Paulus Aegineta’nın Epitome’sinde yer alan bilgilerle kısmen benzeşmekle birlikte daha detaylı ve daha kapsamlı olduğu görülmektedir. Öte yandan bu konu hakkında literatürde et-Taberi, er-Razi, ez-Zehravi ve İbn-i Sina gibi hekimlerin eserleri de incelendiğinde Ali b. el-Abbas el-Mecüsi’nin muhtemelen eski kaynakları da harmanlayarak ve kendi gözlem ve deneyimlerinden de yararlanarak bu konuda özgün bir makale yazmış olabileceği değerlendirilmektedir.
