Damla BİNGÖL, Nursen TOPÇUOĞLU, Nihal ZORLU, Murat KARTAL, Gamze Ergin KIZILÇAY, Güven KÜLEKÇİ, Sevgi ERGİN
Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Dergisi - 2026;56(2):124-133
Amaç: Bu çalışmanın amacı, seçilmiş tıbbi bitkiler ve propolisten elde edilen hidrogliserik ekstraktların, periodontal hastalıklar ve diş çürükleri ile ilişkili başlıca oral mikroorganizmalara karşı in vitro antimikrobiyal ve antifungal aktivitelerinin değerlendirilmesi; ayrıca bu alkolsüz ekstraktların tek başına ve seçilmiş ikili kombinasyonlar halinde gösterdikleri inhibitör etkinlik profillerinin araştırılmasıdır. Yöntem: Syzygium aromaticum, Mentha x piperita, Glycyrrhiza glabra, Cistus creticus, Echinacea purpurea ve propolisten elde edilen bitkisel özütler hidrogliserik ekstraksiyon yöntemiyle hazırlanmıştır. Kullanılan ekstraktların kimyasal bileşimi (toplam fenolik içerik veya spesifik aktif bileşenler) nicel olarak karakterize edilmemiştir. Bu özütlerin ve bazı ikili formülasyonlarının antimikrobiyal aktiviteleri; Streptococcus mutans, Lactobacillus casei, Porphyromonas gingivalis, Fusobacterium nucleatum ve Candida albicans'a karşı in vitro olarak mikrodilüsyon yöntemiyle test edilmiştir. Minimum inhibitör konsantrasyon (MIC) ve minimum bakterisidal/fungisidal konsantrasyon (MBC/MFC) değerleri belirlenmiştir. Bulgular: Propolis, Syzygium aromaticum, Mentha x piperita, Echinacea purpurea ve Glycyrrhiza glabra özütleri Porphyromonas gingivalis'e karşı bakterisidal etki göstermiştir. Cistus creticus özütü Streptococcus mutans'a karşı üremeyi inhibe edici aktivite göstermiş, ancak bakterisidal etki göstermemiştir; Candida albicans üzerinde ise fungistatik aktivite gözlenmiştir. Propolis, birden fazla patojene karşı belirgin bakterisidal ve fungisidal aktivite göstermiştir. Değerlendirilen ekstrakt kombinasyonlarında ise, tek başına kullanılan ekstraktlara kıyasla farklı inhibitör aktivite profilleri gözlenmiştir. Sonuç: Propolis ve Glycyrrhiza glabra özütleri, periodontal enfeksiyonlarla ilişkili mikroorganizmalara karşı gösterdikleri inhibitör ve bakterisidal aktiviteler nedeniyle potansiyel doğal ajanlar olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, kullanılan hidrogliserik ekstraksiyon sisteminin alkolsüz yapısı, alkol bazlı çözücü sistemlerine alternatif formülasyon yaklaşımları sunmaktadır. Bununla birlikte, elde edilen bulgular yalnızca in vitro koşullarda ve planktonik mikroorganizmalar üzerinde gerçekleştirilen deneylere dayanmaktadır. Ek olarak, ekstraktların kimyasal karakterizasyonu ile sitotoksisite ve konak hücre uyumluluğuna yönelik değerlendirmeler bu çalışmada gerçekleştirilmemiştir. Bu nedenle, oral bakım ürünlerinde kullanım potansiyeline ilişkin çıkarımlar dikkatli şekilde yorumlanmalıdır. Bulguların desteklenebilmesi için biyofilm modelleri, sitotoksisite analizleri, in vivo çalışmalar ve klinik araştırmalar ile ileri düzey doğrulamalara ihtiyaç bulunmaktadır.
