Cansın Medin CEYLAN
İstanbul Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi - 2026;11(31):38-47
Amputasyon, konjenital veya akkiz nedenlerle bir ekstremitenin bir bölümünün ya da tamamının kaybı ile sonuçlanan kompleks cerrahi ve rehabilitatif bir süreçtir. Alt ekstremite amputasyonları; mobilite, fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri nedeniyle önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaktadır. En sık etiyolojik nedenler arasında diabetes mellitus, periferik vasküler hastalık, travma, enfeksiyonlar, maligniteler ve afet ilişkili yaralanmalar yer almaktadır. Amputasyon sonrası fonksiyonel sonuçlar; amputasyon seviyesi, güdük özellikleri, rehabilitasyon yaklaşımları ve protez teknolojileri ile yakından ilişkilidir. Erken postoperatif dönemde ödem, enfeksiyon, yara iyileşme problemleri ve ağrı gibi komplikasyonlar görülebilirken; uzun dönemde fantom ekstremite ağrısı, nöroma oluşumu, kontraktürler, denge bozuklukları, osteoartrit ve postüral değişiklikler ortaya çıkabilmektedir. Amputasyonlu bireyin kapsamlı değerlendirmesi fiziksel, fonksiyonel, psikolojik ve sosyal bileşenleri içermelidir. Rehabilitasyon; preoperatif dönemden başlayarak postoperatif bakım, protez öncesi eğitim, protez rehabilitasyonu ve uzun dönem takibi kapsayan çok boyutlu bir süreçtir. Vakum destekli süspansiyon sistemleri ve mikroişlemci kontrollü diz eklemleri gibi modern protez sistemleri; yürüyüş simetrisi, enerji verimliliği, denge ve fonksiyonel mobiliteyi belirgin şekilde iyileştirmiştir. Uygun protez reçetelemesi; amputasyon seviyesi, fonksiyonel kapasite, güdük durumu, bilişsel özellikler ve sosyoekonomik faktörler dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir. Amputasyonlu bireylerde fonksiyonel bağımsızlık, toplumsal katılım ve yaşam kalitesinin en üst düzeye çıkarılması için multidisipliner rehabilitasyon yaklaşımı temel önem taşımaktadır.
