Merve BARDAKKAYA
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi - 2026;50(3):717-727
Amaç: Bu çalışmada, sekiz yeni 4-metiltiyazol türevi bileşik Alzheimer hastalığının tedavisinde çoklu hedefe yönelik etki göstermesi hedeflenerek tasarlandı ve sentezlendi. Kolinesteraz inhibitör aktiviteleri, antioksidan özellikleri ve metal şelatör etkileri in vitro olarak test edildi. Gereç ve Yöntem: Sonuç bileşikleri sentez edebilmek için 4-metiltiyazol-2-amin başlangıç maddesi olarak kullanıldı. Metot A'ya göre öncelikle başlangıç maddesi ve 3-kloropropiyonil klorürün tepkimesinden ara ürün 1 elde edilmiştir. Daha sonra ara ürün 1'in uygun amin türevleri ile yer değiştirme reaksiyonundan sonuç ürünlere (2a-f) ulaşılmıştır. Bu yöntem ile elde edilemeyen sonuç ürünler (3a-b) metot B'ye göre başlangıç maddesi ve uygun propanoik asit türevlerinin reaksiyonuyla hazırlanmıştır. Sentezlenen ve saflaştırılan sonuç bileşiklerin yapıları 1H-NMR, 13C-NMR ve HRMS yöntemleriyle aydınlatılmıştır. Yapıları aydınlatılan bileşiklerin kolinesteraz inhibitor etkileri modifiye Ellman yöntemiyle belirlenmiştir. Ayrıca tüm bileşiklerin antioksidan özellikleri DPPH ve ORAC yöntemiyle, metal şelatör etkiler ise UV-spektroskopisi ile ölçülmüştür. Sonuç ve Tartışma: Sentezlenen bileşiklerin kolinesteraz inhibitör etkileri değerlendirildiğinde bileşik 2c, 2f ve 3b'nin selektif butirilkolinesteraz (BChE) inhibitörü olduğu belirlenmiştir. Özellikle 4-florobenzilpiperazin türevi bileşik 2c (IC50 = 8.96 muM) serinin en güçlü bir BChE inhibitörü olarak göze çarpmaktadır. Tüm sonuç bileşikler ORAC testine göre antioksidan özellik göstermektedir. Buna ek olarak tüm bileşikler test edilen metal iyonlarıyla değişen oranlarda şelasyon yapmaktadır.
