Vershima KIEKWE, Gabriel Owoicho IDOKO, Gabriel AKUNNA
Cumhuriyet Medical Journal - 2026;48(1):14-23
Amaç: Sentetik bir opioid analjezik olan tramadol, uzun süreli maruziyet sonrasında üreme toksisitesi ve testiküler oksidatif hasarla ilişkilidir. Tıbbi değeri yüksek tropikal bir sebze olan Amaranthus viridis (yeşil amarant), antioksidan ve antiinflamatuar özelliklere sahip olup koruyucu etkiler sunabilir. Bu çalışma, yetişkin erkek Wistar sıçanlarında tramadolün neden olduğu testiküler toksisiteye karşı Amaranthus viridis yaprak özütünün koruyucu potansiyelini; oksidatif stres biyobelirteçleri, üreme hormonları ve inflamatuar sitokinler üzerine odaklanarak araştırmıştır. Yöntem : Yirmi beş yetişkin erkek Wistar sıçanı rastgele beş gruba (n=5) ayrılmıştır. Grup 1 distile su (kontrol), Grup 2 200 mg/kg tramadol (toksik kontrol), Gruplar 3, 4 ve 5 sırasıyla tramadol (150, 100 ve 50 mg/kg) ile Amaranthus viridis özütü (100, 200 ve 300 mg/kg) kombinasyonlarını 21 gün boyunca oral gavaj yoluyla almıştır. Testis dokuları ve serum örnekleri histoloji, oksidatif stres belirteçleri (SOD, GPx, MDA), üreme hormonları (LH, FSH, testosteron) ve inflamatuar sitokinler (IL-1, IL-6, TNF-alpha, TNF-beta) açısından değerlendirilmiştir. Bulgular: Tramadol uygulaması testis histo-mimarisini önemli ölçüde bozmuş; LH, FSH, testosteron, SOD ve GPx düzeylerinde belirgin azalmaya, MDA ve TNF-beta düzeylerinde ise artışa neden olmuştur (p<0.05). Özellikle 300 mg/kg dozda A. viridis özütü ile birlikte tedavi, LH, FSH, testosteron, SOD ve GPx düzeylerini anlamlı biçimde geri kazandırmış ve TNF-beta ekspresyonunu baskılamıştır; ancak MDA düzeyleri yüksek kalmaya devam etmiştir. Histolojik olarak A. viridis tedavisi, germ hücresi nekrozunu azaltmış ve seminifer tübül bütünlüğünü iyileştirmiştir. Sonuç: A. viridis özütü, tramadol kaynaklı testiküler toksisiteye karşı antioksidan savunmayı güçlendirerek, hormonal dengeyi yeniden sağlayarak ve proinflamatuar sitokinleri baskılayarak doz-bağımlı bir koruyucu etki göstermiştir. Bu bulgular, A. viridis'in erkek üreme sağlığında terapötik potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.
