Deniz GÜÇLÜ
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):344-355
Bu çalışma, Anadolu halk inanç sistemi içerisinde tarihsel süreklilik gösteren nazar olgusunu halk hekimliği bağlamında tanımlayıcı (narratif) bir derleme yaklaşımıyla ele almaktadır. Nazar, çoğunlukla kıskançlık, hayranlık ya da kötü niyetle ilişkilendirilen bakışların insan veya nesneler üzerinde olumsuz sonuçlar doğurduğuna inanılan kültürel bir açıklama biçimi olarak tanımlanmaktadır. Anadolu'da yaygın biçimde kabul gören bu inanç, halk hekimliği pratikleri içerisinde hastalık nedeni olarak algılanan durumların tanımlanması ve bu durumlara yönelik geliştirilen geleneksel uygulamalarla ilişkilendirilmiştir. Bu derlemede, nazara atfedilen rahatsızlıkların yerel terminolojisi ile bu rahatsızlıklara yönelik tanılama, korunma ve arındırma amaçlı uygulamalar literatür temelinde incelenmiştir. Kurşun dökme, dua okuma, muska hazırlama, üzerlik otu yakma ve nazarlık nesnelerinin kullanımı gibi pratikler; ritüel yapıları, sembolik anlamları ve kültürel işlevleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. İncelenen çalışmalar, nazarın Anadolu kültüründe yalnızca bireysel bir inanış değil, aynı zamanda kolektif bir tehlike ve sağlık algısının parçası olarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Bu çalışma, halk hekimliği, folklor, din antropolojisi ve tıp tarihi alanlarında yayımlanmış akademik literatürü karşılaştırmalı biçimde ele alarak, nazar olgusunun Anadolu kültüründeki sürekliliğini ve halk uygulamaları içindeki yerini betimlemeyi amaçlamaktadır.
