Ozan TURAMANLARİ
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):316-324
Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme sancıları içinde yetişmiş, tıp eğitiminin yerelleşmesinde ve anatomi biliminin kurumsallaşmasında merkezi bir figür olan Dr. Hristo Stambolski'nin (1843 -1932) yaşamını, anılarını ve bilimsel katkılarını incelemektedir. Stambolski, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'de aldığı eğitim sırasında Dr. Callias'ın asistanlığını yaparak diseksiyon konusundaki maharetini kanıtlamış, tıp eğitimindeki kadavra eksikliği ve kültürel bariyerler gibi yapısal sorunlara rağmen bilimsel tutkusundan ödün vermemiştir. Onun önemli başarılarından biri, Joseph-Nicolas Masse'nin Fransızca anatomi atlasını Türkçeye çevirerek 1874 yılında yayımladığı "Miftah-ı Teşrih" adlı eseridir. Bu çalışma, sadece görsel kalitesiyle değil, aynı zamanda sonuna eklenen kapsamlı Arapça-Türkçe-Fransızca terimler sözlüğüyle (Lügat-ı Teşrih) Osmanlı tıp terminolojisinin standartlaşmasına öncülük etmiştir. Stambolski'nin anıları, dönemin kadavra temini süreçlerinde yaşanan etik ve toplumsal zorluklara, hekimlik pratiğindeki mesleki risklere ve imparatorluğun son dönemindeki sosyal dokuya dair eşsiz birincil kaynak niteliği taşımaktadır. Kariyerinin ilerleyen dönemlerinde siyasi nedenlerle Yemen'e sürülmesine rağmen bilimsel üretkenliğini sürdüren Stambolski, hem Osmanlı hem de Bulgar tıp tarihinin kesişim noktasında, bilimin evrenselliğini ve eğitim yoluyla aydınlanmayı temsil eden öncü bir hekim ve bilim insanı olarak değerlendirilmektedir.
