Fikriye YILMAZ, Atakan YILMAZ, Didem HEKIMOĞLU TUNÇ
Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi - 2026;10(2):139-152
Amaç: Çocukluk çağı obezitesi, karmaşık sosyoekonomik belirleyicilerden etkilenen ve giderek büyüyen küresel bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışma, çocukların sosyoekonomik düzeyleri ile çocukluk çağı obezitesiyle ilgili sağlık okuryazarlığı ve sağlık davranışları arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntemler: Kesitsel tipteki bu çalışma, Ocak-Nisan 2025 tarihleri arasında Ankara'daki bir devlet ortaokulunda eğitim gören 10-14 yaş arası 250 öğrenci ile yürütülmüştür. Temsili katılımı sağlamak amacıyla tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veriler; demografik özellikler, sosyoekonomik düzey (Aile Refah Ölçeği ve UNICEF Çocuk Yoksunluk İndeksi kullanılarak), sağlık durumu, sağlık davranışları, fiziksel aktivite ve çocukluk çağı obezitesini önlemeye özgü geçerliliği kanıtlanmış bir sağlık okuryazarlığı ölçeğini içeren yapılandırılmış anket aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel analizler, IBM SPSS 27 programı kullanılarak parametrik olmayan testler (Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis) ve ikili lojistik regresyon analizi ile yapılmıştır. Bulgular: Olguların medyan yaşı 13 (IQR: 2) yıl olup, %52,4'ü erkektir. Ailelerin çoğu orta gelir grubunda yer almasına rağmen, %24'ü yoksunluk yaşamaktadır. Öğrencilerin yarısından fazlası fiziksel olarak inaktiftir ve birçoğunun kahvaltı tüketimi düşüktür. Sağlık okuryazarlığı düzeyleri ağırlıklı olarak orta (%57,8) veya düşük (%36,9) seviyede olup, yüksek sağlık okuryazarlığına sahip olanların oranı sadece %5,2'dir. Düşük sosyoekonomik düzey, düzensiz kahvaltı alışkanlığı ve kötü öznel sağlık algısı, daha düşük sağlık okuryazarlığı puanları ile anlamlı düzeyde ilişkilidir (p < 0,05). Obeziteyi önlemeye yönelik sağlık davranışları, okuryazarlık bulgularına benzer şekilde çoğunlukla düşük ila orta seviyededir. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı, çocukluk çağı obezitesinin önlenmesinde kritik bir rol oynamakta ve sosyoekonomik eşitsizliklerden güçlü bir şekilde etkilenmektedir. Müdahaleler, adil sağlık davranışlarını ve sonuçlarını teşvik etmek için yapısal eşitsizlikleri ele alarak, okul tabanlı ve aile merkezli programlar aracılığıyla sağlık okuryazarlığını geliştirmeye odaklanmalıdır.
