Burak UĞUZ
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1466-1481
Anksiyete bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk, yaygınlık oranları ve belirgin işlev kayıpları nedeniyle bireysel ve toplumsal düzeyde önemli bir yük oluşturmaktadır. Bu bozuklukların süregenleşmesindeki en önemli noktalardan biri, bireylerin semptomlarla baş etmek amacıyla geliştirdiği uyumsuz baş etme stratejileridir. Bu çalışma, panik bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu, yaygın anksiyete bozukluğu ve obsesif-kompulsif bozuklukta gözlemlenen uyumsuz baş etme stratejilerini; transdiagnostik perspektiften incelemektedir. Ayrıca bu yaklaşımla kavramsal bütünlük taşıyan Research Domain Criteria çerçevesinde uyumsuz baş etme stratejilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Gözden geçirilen literatür, uyumsuz baş etme stratejilerinin kısa vadede anksiyeteyi azaltmakla birlikte negatif pekiştirme döngüleri aracılığıyla psikopatolojiyi uzun vadede sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Bu stratejilerin transdiagnostik açıdan değerlendirilmesi; tehdit algısı ve yorumlama önyargıları, belirsizlik intoleransı, perseveratif biliş ve duygusal kaçınmanın bozukluklar arası ortak mekanizmalar olarak öne çıktığını göstermektedir. Uyumsuz baş etme stratejileri, bozukluğa özgü klinik tablolar olmanın ötesinde, transdiagnostik mekanizmaların farklı fenotipik ifadeleri olarak kavramsallaştırılabilir. Bu gözden geçirmenin bulguları, hem uyumsuz baş etme stratejilerinin belirlenmesi bağlı transdiagnostik tedavi protokollerinin geliştirilmesine katkıda bulunacaktır.
