Fulya TÜRK, Gökçen DALKILINÇ, Sena AÇIKGÖZ, Berkan Can KARA, Seda Nur Güven KAYACI, Aykut KUL, Zeynep HAMAMCI
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1348-1368
Anksiyete bozuklukları, yaygınlıkları ve bireylerin işlevselliği ile yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilme potansiyelleri nedeniyle hem klinik hem de araştırma çalışmalarında önemli bir yer tutmaktadır. Geleneksel tanı temelli müdahale yaklaşımları, belirli bozukluklara özgü semptomları hedef alırken; eştanı yaygınlığı ve bireysel farklılıkların yeterince gözetilmemesi gibi önemli sınırlılıklar barındırmaktadır. Bu nedenle, farklı bozukluklarda ortak biçimde ortaya çıkan bilişsel ve duygusal süreçleri hedefleyen tanılar üstü yaklaşımlar, daha bütüncül ve esnek bir müdahale olanağı sunmaktadır. Bu derleme, anksiyete bozukluklarının ortaya çıkışı, gelişimi ve sürdürülmesinde rol oynayan başlıca tanılar üstü mekanizmaları ele almakta; ruminasyon, anksiyete duyarlılığı, duygu düzenleme güçlüğü, davranışsal kaçınma, belirsizliğe tahammülsüzlük, mükemmeliyetçilik, bilişsel esneklik, psikolojik esneklik, bilinçli farkındalık ve öz-şefkat süreçlerini kapsamlı bir biçimde incelemektedir. İlgili literatür bulguları doğrultusunda, incelenen tanılar üstü süreçlerin birden fazla psikopatolojiyle ilişkili olduğu, eş tanı örüntülerini açıklamada merkezi bir rol oynadığı ve müdahale hedefi haline geldiklerinde anksiyete ve eşlik eden belirtilerde anlamlı iyileşme sağlayabildikleri anlaşılmaktadır.
