İclal AYDIN, Burcu UYSAL, Mehmet Hakan TÜRKÇAPAR
Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research - 2026;15(3):143-155
Tanı ötesi protokollerin, tanı kategorileri arasındaki ortak tanı ötesi süreçleri düzenleyerek anksiyete bozukluklarının tedavisinde etkili olduğu bulunmuştur. Bu çalışma, anksiyete bozukluklarının tedavisi için geliştirilen yeni bir grup temelli tanı ötesi bilişsel davranışçı terapi (tBDT) protokolünü tanıtmayı ve bu protokolün etkililiğini inceleyen randomize kontrollü bir çalışmanın tasarımını sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma, DSM-5 bozuklukları için yapılandırılmış klinik görüşme klinisyen versiyonu (SCID-5-CV)'na göre birincil tanı olarak yaygın anksiyete (kaygı) bozukluğu (YAB), sosyal anksiyete (kaygı) bozukluğu (SAB), panik bozukluk (PB) veya tanımlanmış diğer bir anksiyete (kaygı) bozukluğu tanı ölçütlerini karşılayan 18-65 yaş arası yetişkinlerle yürütülmektedir. Çalışmada tBDT (müdahale grubu) ile Rogerian destekleyici terapiyi (kontrol grubu) karşılaştıran, ön test, son test, bir aylık izlem ölçümlerini içeren 2x3 karışık desenli randomize kontrollü bir tasarım kullanıldı. Ek olarak, bir yıllık izlem ölçümü keşifsel bir değerlendirme olarak başlatılmış olup veri toplama süreci devam etmektedir. Sıkıntıya dayanıksızlık (SD) ve belirsizliğe tahammülsüzlük (BT), anksiyete bozukluklarında tanı ötesi faktörler olmaları nedeniyle sonuç değişkenleri olarak çalışmaya dahil edildi. Araştırmada, yaygın anksiyete bozukluğu-7 ölçeği (YAB-7), sıkıntıya dayanma ölçeği (SDÖ), belirsizliğe tahammülsüzlük ölçeği-12 (BTÖ-12), Penn State endişe ölçeği (PSEÖ), üstbiliş ölçeği-30 (ÜBÖ-30) ve hasta sağlık anketi-9 (HSA-9) kullanılmaktadır. tBDT protokolü beş modülden oluşmaktadır. Müdahale grubunda, tBDT protokolü sekiz hafta süreyle çevrim içi formatında uygulanmaktadır. Bu protokol, Türkiye'de geliştirilen ve uygulanan ilk tanı ötesi bireysel protokolün grup terapisi formatına uyarlamış halidir. Bu çalışmanın bulgularının Türkiye'deki tanı ötesi protokollerin geliştirilmesine öncülük etmesi ve uluslararası tanı ötesi literatürüne katkı sağlaması beklenmektedir.
