Sibel KÜÇÜKYILDIRIM
Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Dergisi - 2026;56(2):75-85
Antimikrobiyal ajanlara maruz kalan bakteri popülasyonlarının mutasyon, seçilim baskısı, genetik arka plan, popülasyon yapısı ve ekolojik bağlamdan etkilenen dinamik, çok faktörlü ve hızlı evrimiyle tetiklenen antimikrobiyal direnç giderek artan küresel bir tehdit oluşturmaktadır. Kontrollü laboratuvar koşulları altında direnç evriminin gerçek zamanlı gözlemlenmesine olanak tanıyan deneysel evrim yaklaşımı, günümüzde antimikrobiyal direnç evrimini incelemede kullanılabilecek en etkili yöntemlerden biri haline gelmiştir. Bu yaklaşım, zamansal çözünürlük, tekrarlanan popülasyon verileri ve seçici baskılar üzerinde hassas bir kontrole olanak sağlamaktadır ve antimikrobiyal direnç gelişimi sürecinde oluşan mutasyonların sırası, seçici süpürmeler ve klonlar arası dinamikler gibi olayları yeniden yapılandırmak için omik teknolojilerle sorunsuz bir şekilde entegre olabilmektedir. Güçlü seçilim baskısının hızlı adaptasyonu tetiklemesi, mutasyonlara bağlı olarak farklı adaptif yolların izlenmesi ve evrimsel ödünler verilmesi gibi sürecin evrimini yöneten kısıtlamalara yönelik bilgiler de bu yaklaşımla ortaya koyulabilmektedir. Bu derleme, deneysel evrim yaklaşımının antimikrobiyal direnç evriminin anlaşılmasındaki etkinliğine odaklanmakta ve evrimsel ilkeleri kliniğe entegre etmenin geleceğine dair bir çerçeve sunmaktadır.
