Hasan ERDOĞAN, Tahsin Barış DEĞER, Songül ERDOĞAN, Serdar PAŞA, Cansu BALIKÇI, İlayda TENDAR, İdil KIZILKANAT, Pelin DİNÇ, Kerem URAL
Sağlık Bilimlerinde Güncel Yaklaşımlar - 2025;6(2):102-115
Alzheimer hastalığı (AH), insanlarda olduğu gibi hayvan modellerinde de karmaşık nörodejeneratif süreçlerle kendini gösterir. Hastalığın temel patolojik özellikleri arasında amiloid beta (Abeta) birikimi, tau protein hiperfosforilasyonu, sinaptik işlev bozukluğu ve bilişsel disfonksiyon yer alır. İnsan AH'sini anlamak için geliştirilen hayvan modelleri, bu patolojilerin mekanizmalarını ve hastalığın ilerleyişini incelemek için değerli araçlar sunmaktadır. Transgenik fare modelleri, genetik modifikasyonlar yoluyla Abeta birikimi ve tau protein değişikliklerini taklit ederek hastalığın moleküler ve hücresel düzeyde incelenmesini sağlar. Bu modeller, özellikle erken evre patolojik değişiklikleri ve ilaç geliştirme süreçlerini araştırmada kritik rol oynamaktadır. Doğal yaşlanma süreçlerine bağlı olarak bilişsel bozukluklar gösteren köpekler ve kediler, insan Alzheimer patolojisini daha yakından taklit eden önemli modellerdir. Özellikle yaşlı köpeklerde, beyinde Abeta plak oluşumu, sinaptik kayıplar ve nörodejenerasyon gibi değişiklikler gözlemlenir. Köpeklerin bilişsel işlevleri üzerinde yapılan davranışsal testler, insanlarda görülen öğrenme ve hafıza bozukluklarını değerlendirmek için kullanılabilir. Kedilerde de benzer nöropatolojik süreçler rapor edilmiştir, ancak bu alandaki çalışmalar daha sınırlıdır. Hayvan modelleri, insan ve hayvanlar arasında bazı fizyolojik farklılıklar bulunsa da, Alzheimer hastalığının biyolojik temellerini anlamak ve tedavi stratejileri geliştirmek için önemli bilgiler sunar. Ancak, türler arası farklılıklar göz önünde bulundurularak bu modeller dikkatle seçilmeli ve yorumlanmalıdır. Bu modeller, Alzheimer'ın karmaşık doğasını çözümlemeye katkıda bulunurken, yeni terapötik yaklaşımların geliştirilmesine yönelik klinik araştırmalara sağlam bir temel oluşturmaktadır.
