NİLÜFER ACAR TEK, GÜLDEN PEKCAN
Sendrom - 2011;23(4-6):51-55
İnsan metabolizması mevsimsel olarak gün ışığına bağlı bir döngüdedir. Bu nedenle mevsimsel değişiklikler; psikolojik, duygusal, fizyolojik, nörokimyasal ve hormonal mekanizmalar aracılığı ile insanları etkilemektedir. Mevsimsellik toplumların beslenme ve sağlık durumu üzerinde potansiyel bir etkiye sahiptir. Mevsimsel farklılıklardan etkilenen unsurların başında besin tercihleri, miktarları ve çeşitlilikleri gelmektedir. Gelişmekte olan toplumlarda mevsimsel değişikliklerin etkisi daha fazla hissedilmektedir. Mevsimsel iklim değişiklikleri insanları farklı açılardan etkilemekle birlikte, bireylerin beslenme durumu üzerine olan etkilerinin tam olarak ayrıştırılması kolay değildir. Besine ulaşılabilirlik, besin güvencesinin temelini oluşturmaktadır. Dünya’da, besin sistemindeki küreselleşmenin ve açık pazarın etkisi, besine ulaşılabilirliği kolaylaştırmasına rağmen, gelişmekte olan ülkelerde besin yetersizliğinden/yokluğundan dolayı bir milyar insanın yetersiz beslendiği tahmin edilmektedir. Besin çeşitliliğinin ve miktarının fazla olduğu ekonomik olarak gelişmiş ülkelerde bile, bazı bölgelerde besine ulaşılabilirliğin sınırlı olması nedeniyle, beslenme yetersizlikleri görülmektedir. Mevsimsel değişiklilerden kaynaklanan etkiler, hem fiziksel hem de ekonomik olarak besine ulaşılabilirliği etkilemektedir. Mevsimlerin enerji, besin ve besin ögesi alımını etkileme derecesi, nüfusun ekonomik durumuna, mevsimler arası iklim farklılıklarına ve ülkelere bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Beslenme epidemiyolojisi alanındaki çalışmalar genellikle, mevsimler dikkate alınmadan yapılan besin tüketim durumunun değerlendirilmesi temeline dayanmaktadır. Ekonomik sınırlılıklar ve besin tüketim araştırmalarının zorlukları nedeniyle mevsimler dikkate alınmamaktadır. Bu durum besin alımında mevsimden kaynaklanacak potansiyel hatalara neden olmaktadır. Bu nedenle bir çalışma yapılırken dikkat edilmesi gereken nokta; mevsimsel değişimlerin hangi ölçüde var olduğunun ve bunun fizyolojik ve biyolojik parametreleri nasıl etkilediğinin belirlenmesidir. Beslenme durumunun değerlendirilmesinde mevsime bağlı besin tüketim alışkanlıklarındaki değişikliklerin belirlenmesi önemlidir. Bu makalede bireylerin besin tüketimi, çeşitliliği ve beslenme davranışları üzerine mevsimsel ve küresel faktörlerin etkileri irdelenmektedir.
