Murat ARICI, Anıl KORKMAZ
Güncel Retina Dergisi - 2026;10(4):311-322
Best Vitelliform Maküler Distrofi (BVMD), BEST1 genindeki mutasyonlar sonucu gelişen, otozomal dominant geçişli nadir bir kalıtsal retina hastalığıdır. Genellikle çocukluk veya erken erişkinlik döneminde ortaya çıkan hastalık, retina pigment epitelinde (RPE) lipofuskin birikimi sonucu oluşan, sınırları belirgin "yumurta sarısı" görünümündeki vitelliform lezyonlarla karakterizedir. BVMD'nin klinik görünümü ve seyri oldukça değişkendir; bazı hastalar asemptomatik kalabilirken, diğerlerinde görme keskinliğinde azalma ve metamorfopsi gelişebilir. Tanıda fundoskopik inceleme, elektrookülogram (EOG), fundus otofloresansı (FAF) ve optik koherens tomografi (OKT) gibi görüntüleme yöntemleri önemli rol oynar; ancak kesin tanı için BEST1 genine yönelik genetik analiz gereklidir. Patofizyolojik olarak, RPE hücrelerinin bazolateral membranında yer alan ve kalsiyum ile aktive olan bir klorür kanalı olarak görev yaptığı düşünülen bestrofin-1 proteininin fonksiyon bozukluğu temel mekanizmadır. Bu durum, RPE ile fotoreseptörler arasındaki iyonik ve sıvı dengesinin bozulmasına, fotoreseptör dış segmentlerinin birikimine ve zamanla RPE ile fotoreseptör atrofisine yol açar. BVMD'nin prevalansı farklı popülasyonlarda değişmekle birlikte, dünya genelinde en sık görülen monogenik maküler dejenerasyonlardan biridir. Güncel tedaviler çoğunlukla semptomatik ve destekleyici yaklaşımlara dayanmakla birlikte, son yıllarda geliştirilen yenilikçi stratejiler umut verici sonuçlar sunmaktadır. Bu kapsamda, in vivo gen terapisi uygulamaları, hastadan türetilmiş uyarılmış pluripotent kök hücre (iPSC) kaynaklı RPE transplantasyonları ve farmakolojik düzenleyiciler (ör. sodyum fenilbutirat) hastalığın ilerleyişini yavaşlatma ve görme fonksiyonunu kısmen geri kazandırma potansiyeli taşımaktadır. Özellikle gen augmentasyonu ve mutant BEST1 mRNA'sının hedeflenmesi gibi gen terapisi stratejileri ile iPSC-türevli sağlıklı RPE hücrelerinin transplantasyonu, gelecekteki tedavi yaklaşımlarında önemli bir yer edinebilir.
