Yeşim YASAK, Ayşegül DURAK-BATIĞUN, Buse AŞCI, Seda HATİPOĞLU
Klinik Psikoloji Dergisi - 2026;10(2):116-126
Trafik kazalarının nedenlerine bakıldığında sürücülere bağlı ögeler başı çekmektedir. Bu nedenle de trafik güvenliğinin geliştirilmesi için sürücü faktörünün incelenmesi önemlidir. Bu araştırmanın amacı, bilgece farkındalığa dayalı (prososyal) sürücü tutumları, prefrontal korteks işlevleri, bir kişilik özelliği olarak bilgece farkındalık ve sürücü davranışları arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışmaya, son bir yıldır aktif araç kullanan 528 (% 62 erkek ve % 36.9 kadın) sürücü katılmıştır. Veri toplama aracı olarak; Sosyodemografik Form, çalışmanın temel değişkenlerinden olan ve trafik adabını/prososyal tutumları ölçen Bilgece Farkındalıkla Sürücülük Tutumları Ölçeği (BFSTÖ), Sürücü Davranışları Ölçeği (SDÖ), Prefrontal Kortex İşlevleri Ölçeği (PKİÖ) ve Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği - Kısa Form (BFBFÖ-K) kullanılmıştır. Çalışmada, bilgece farkındalıktan olumlu ve olumsuz sürücü davranışlarına giden yolları belirlemek amacıyla yol analizi yapılmıştır. Sonuçlar, verinin modele uyumunun oldukça iyi düzeyde olduğunu göstermiştir. Diğer bir deyişle, bir kişilik özelliği olarak bilgece farkındalık, prefrontal korteks işlevlerini; prefrontal korteks işlevleri, bilgece farkındalıkla sürücülük tutumlarını yordamakta; bilgece farkındalıkla sürücülük davranışları ise olumlu ve sorunlu sürücü davranışlarını anlamlı olarak yordamaktadır. Ayrıca, kişilik özelliği olan bilgece farkındalıktan olumlu ve sorunlu sürücü davranışlarına giden diğer değişkenlerin sıralı aracı etkileri de anlamlı bulunmuştur. Başka bir ifadeyle, bir kişilik özelliği olarak bilgece farkındalıktan sorunlu sürücü davranışlarına giden yolda, prerontal korteks işlevleri ve bilgece farkındalıkla sürücülük tutumları anlamlı olarak aracılık eden değişkenler olarak çıkmıştır. Ek olarak, kişilik özelliği olan bilgece farkındalıktan olumlu sürücü davranışlarına giden yolda da prefrontal korteks işlevleri ve bilgece farkındalığa dayalı sürücü tutumları anlamlı olarak aracılık etmektedir. Bu bulgulardan yola çıkarak, bilgece farkındalık egzersizleriyle zenginleştirilmiş bir sürücü eğitiminin daha güvenli sürücülerin yetiştirilmesinde katkısı olacağı düşünülmektedir.
