Rukiye Şevval GEDİK, Selda MERT
Etkili Hemşirelik Dergisi - 2026;19(4):667-683
Arka Plan: Kendi kendine meme muayenesi (KKMM), meme kanserinin (MK) erken tanılanmasında önemli bir yöntem olmasına rağmen, kadınların bu konudaki bilgi ve uygulama düzeylerinin genellikle yetersiz olduğu bildirilmektedir. Bu durum, etkili ve kuramsal temele dayalı eğitim müdahalelerine olan gereksinimi ortaya koymaktadır. Hemşireler, sağlığın korunması, geliştirilmesi ve olumlu sağlık davranışlarının kazandırılmasında Bilgi-Motivasyon-Davranış Becerileri (BMD) Modeli'nden yararlanmaktadır. Amaç: Bu çalışma, kız hemşirelik öğrencilerinde BMD Modeline dayalı MK'den korunma ve KKMM eğitiminin etkisini incelemek amacıyla planlanmıştır. Yöntem: Tek gruplu ön test-son test tasarımlı yarı deneysel olarak yürütülen bu çalışma, bir üniversitenin hemşirelik bölümünde öğrenim gören 124 kız öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler 1 Ekim 2024-30 Nisan 2025 tarihleri arasında toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler kullanılmış, normal dağılım Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Eğitim öncesi ve sonrası karşılaştırmalarda Wilcoxon işaretli sıralar testi ve McNemar Ki-kare testi uygulanmış, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. BMD ve sağlık sonuçlarını değerlendirmek amacıyla Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi, Kadının Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Sağlık Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Eğitim sonrasında, bilgi bileşeni kapsamında MK'ye ilişkin bilgi düzeylerinde; kişisel motivasyon bileşeni kapsamında tutum ve motivasyon düzeylerinde; davranış becerileri bileşeni kapsamında ise öz etkililik ve öz bakım puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artışlar saptanmıştır (p<0.001). Davranış bileşeni kapsamında, son bir ay içerisinde KKMM yapan öğrenci oranının eğitim öncesine kıyasla anlamlı düzeyde arttığı, sağlık sonuçları kapsamında ise katılımcıların sağlık algısı puanlarının istatistiksel olarak anlamlı biçimde yükseldiği belirlenmiştir (p<0.001). Sonuç: BMD Modeline dayalı eğitim, kız hemşirelik öğrencilerinin MK'den korunma ve KKMM'ye ilişkin bilgi, motivasyon, davranış becerileri, KKMM davranışı ve sağlık algılarını olumlu yönde geliştirmiştir. Bu modele dayalı eğitim müdahaleleri, kadınlarda KKMM'yi teşvik etmek amacıyla hemşireler tarafından etkili bir biçimde kullanılabilir.
