Emre ÖZCAN
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2025;10(3):371-384
Bu çalışma, Antoine -Augustin Cournot'nun sosyolojik kavrayışını, bilim felsefesiyle kurduğu özgün ilişki temelinde ele almaktadır. Cournot, pozitivist geleneğe yakın görülmekle birlikte istatistiksel düşünceyi, olasılık kuramını ve belirsizlik ilkelerini sosyolojik analizle ilişkilendirmesi bakı mından -bilhassa - Comte ve takipçilerinden ayrılır. Bu ayrışma, toplumsal olaylara dair nedenselliği ele alış biçiminde belirginleşir. Onun yaklaşımında toplumsal olguların analizinde deterministik nedensellik anlayışına karşı olasılık ve şansın merkezi ro lü ortaya konulur. Ona göre toplumsal gerçeklik, farklı nedensal dizilerin karmaşık ve dinamik etkileşimiyle şekillenen, öngörülemezlik ve belirsizlik barındıran "olasılıklar alanı"dır. Bu epistemolojik çerçeve, toplumsal -tarihsel değişim ve dönüşümü, sabi t yasa ve tekil nedenlerin ötesinde çok katmanlı ve hiyerarşik neden ilişkileriyle kavramayı mümkün kılar. Bu bağlamda toplumsal değişim, bilinen deterministik bir süreç değil, olasılıklar arasında oluşan dinamik bir denge ve kırılmalar bütünü olarak görül ür. Toplumsal dönüşümler ve devrimler hem yavaş ve kümülatif kurumların evrimiyle hem de ani ve yerel şoklarla şekillenir. Son kertede Cournot'nun olasılık sosyolojisi, günümüzün sosyal bilimlerinde karmaşık sistemler, çoklu nedensellik ve belirsizlik kavr amlarının epistemolojik temelini oluşturur. Olasılık, Cournot'da matematiksel bir kavram olmaktan öte bilginin üretimi ve dönüşümünün yapısal dinamiğinin vazgeçilmez bir unsurudur. Bu nedenle Cournot düşüncesi, günümüz sosyolojisi için yeni yöntemsel ve ku ramsal ufuklar açmaktadır.
