Duygu ONBAŞI, Şahadet KURNAZ, Burak AYKIN, Gülçin YAPICI
Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi - 2026;11(1):25-40
Küresel ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer alan, dolayısıyla önemli bir halk sağlığı sorunu olan kanserin tarama testleri sayesinde erken tanısı mümkündür. Çalışmada bir ilçede aile sağlığı merkezlerine başvuran ve ulusal kanser tarama testleri yaptırmaya uygun yaşta olan bireylerin bu testlere yönelik bilgi, tutum, davranışları ve bu durumlarla ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tipte olan çalışmaya 470 kadın ve 407 erkek alındı. Araştırmanın yapılacağı ilçede bulunan 16 aile sağlığı merkezinden kura ile belirlenen sekiz tanesinden veriler toplandı. Veriler 15 Mart-15 Haziran 2024 tarihleri arasında toplandı. Veriler sosyodemografik özelliklerin ve kanser taraması bilgi/davranış sorularının yer aldığı anket ve "Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılarak toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, ki-kare, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, Spearman Korelasyon ve Binary Lojistik Regresyon testi kullanıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 52,9+/-10,5 idi. Kadınların %45,1'i mamografi, %36,0'ı smear, %7,9'u Gaitada Gizli Kan (GGK) testi, %8,3'ü kolonoskopi yaptırmaya başlama yaşını doğru biliyordu. Kadınların %59,9'u mamografi, %74,2'si smear, %48,5'i GGK testi, %28,1'i kolonoskopi yaptırmıştı. Erkeklerin %13,4'ü GGK testi, %17,7'si kolonoskopi yaptırmaya başlama yaşını doğru biliyordu. Erkeklerin %36,6'sı GGK testini, %22,3'ü kolonoskopi yaptırmıştı. Katılımcıların kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği ortanca puanı 69,0'dır (min:58,0-maks:74,0). Sağlık güvencesi olanlar mamografi, smear ve GGK testini; lise ve üniversite mezunları ile çevresinde kanser hastası olanlar GGK testi ve kolonoskopiyi; sağlık çalışanları smear testini; kadınlar ve sigara içmeyenler GGK testini daha fazla yaptırmıştı. Katılımcıların kanser tarama testlerine yönelik bilgilerinin oldukça az olmasına ve testlerini yaşına göre uygun zaman ve sıklıkta yaptırmamış olmalarına rağmen tutumlarının iyi olduğu görülmektedir. Katılımcılar kanser taramaları hakkında genel olarak bilgi sahibi olduklarını belirtmiş olsalar da, tarama testlerine ilişkin bilgi ve uygulamaların yetersiz olduğu saptanmış olup; toplum düzeyinde düzenli tarama davranışlarının artırılması ve erken tanı ile tedavinin desteklenmesi için doğru ve etkili bilgilendirme yapılmasının gerekli olduğu görülmektedir.
