Gamze DUR, Ayşen MERT, Mustafa Cihat ÇELİKÖZ, Zeynep YALÇINKAYA, Yiğit ŞENOL
Kocatepe Tıp Dergisi - 2026;27(4):546-555
AMAÇ: Serviks kanseri, tarama ve HPV aşılamasıyla büyük ölçüde önlenebilmektedir. Ancak bu koruyucu uygulamaların başarısı, birinci basamakta etkin biçimde yürütülmelerine bağlıdır. Bu çalışmada, birinci basamak sağlık çalışanlarının serviks kanseri, insan papilloma virüsü (HPV) ve HPV aşılamasına ilişkin bilgi, farkındalık, tutum ve özbildirime dayalı davranışları değerlendirildi. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu kesitsel çalışmada, Afyonkarahisar ilindeki Aile Sağlığı Merkezleri ve Toplum Sağlığı Merkezlerinde çalışan 305 sağlık personeline, 15 Şubat-15 Haziran 2023 tarihleri arasında yüz yüze anket uygulandı. Analizler IBM SPSS Statistics 26.0 kullanılarak yapıldı. Kategorik değişkenler ki-kare veya Fisher'ın kesin testi kullanılarak karşılaştırıldı. HPV aşısı önerme ve çocuğunu aşılatma isteği ile ilişkili etmenler çok değişkenli lojistik regresyonla değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık için p<0,05 eşiği kullanıldı. BULGULAR: Katılımcıların %86,2'si serviks kanserinin önlenebilir olduğunu belirtirken, yalnızca %45,2'si HPV enfeksiyonunu en önemli risk etmeni olarak tanımladı. HPV'nin serviks kanserine yol açabileceğine (%92,8) ve cinsel yolla bulaşabildiğine (%97,4) ilişkin farkındalık yüksekti; enfeksiyonun doğal seyrine ilişkin bilgi ise sınırlıydı. Özbildirime dayalı kişisel aşılanma oranları düşüktü (bivalan %3,3; kuadrivalan %10,8). Katılımcıların %65,2'si (n=199) hastalarına HPV aşısı önerdiğini, %79,3'ü (n=242) çocuğunu aşılatmaya istekli olduğunu ve %66,9'u (n=204) HPV aşıları hakkında bilgisi olduğunu bildirdi. Hekimlerde, diğer sağlık çalışanlarına göre aşı önermeye ilişkin düzeltilmiş odds oranı (aOR) 3,20 idi (%95 GA 1,63-6,29). Mesleki eğitim sırasında serviks kanseri, tedavisi ve taraması konusunda eğitim alma, hem aşı önerme (aOR 3,60; %95 GA 2,11-6,13) hem de çocuğunu aşılatma isteği (aOR 3,11; %95 GA 1,71-5,65) ile ilişkiliydi. SONUÇ: Birinci basamak sağlık çalışanlarında serviks kanseri, HPV ve HPV aşılamasına ilişkin bilgi eksiklikleri saptandı; özbildirime dayalı kişisel aşılanma oranları düşüktü. Birinci basamakta yapılandırılmış eğitimlerin güçlendirilmesi, HPV aşısı danışmanlığını ve aşı önerme uygulamalarını destekleyebilir.
