Ahmet Emre HATIR, Mustafa ONMAZ
Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care - 2026;20(3):262-268
Giriş: Hava kirliliği kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir; ancak mevcut kanıtların çoğu hastane verilerine dayanmaktadır. Birinci basamak kayıtları daha erken ve daha hafif klinik başvuruları yakalayabilir. Bu çalışmanın amacı, hava kirleticilerindeki aylık değişimler ile birinci basamaktaki semptom ve tanı bazlı başvurular arasındaki ilişkiyi, özellikle solunum yolu enfeksiyonları, baş ağrısı ve halsizlik/yorgunluk gibi şikayetlere odaklanarak değerlendirmektir. Yöntem: Bu retrospektif gözlemsel çalışmada, Nisan 2024 ile Nisan 2025 tarihleri arasında Karatay, Konya, Türkiye'deki resmi bir hava kalitesi izleme istasyonuna en yakın konumda bulunan dört aile sağlığı merkezinden alınan aylık ziyaret sayıları analiz edildi. Üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE), alt solunum yolu enfeksiyonları (ASYE), baş ağrısı ve halsizlik/yorgunluk için ICD-10 kodlarına göre tanımlandı. PM 2.5, PM 10, O3, NO 2, SO 2 ve CO'ya ait aylık ortalama konsantrasyonlar kamuya açık izlem verilerinden elde edildi. Bulgular: Solunum yolu başvuruları, kirletici düzeylerinin zirve yaptığı Aralık 2024-Ocak 2025 döneminde arttı. Aynı ay analizlerinde en güçlü solunum yolu ilişkileri SO 2 (ÜSYE: p=0.005; ASYE: p<0.001) ve CO (ÜSYE: p=0.027, ASYE: p<0.001) ile saptanırken, partikül madde alt solunum yolu enfeksiyonları ile daha tutarlı ilişki gösterdi (PM 2.5: p=0.018, PM 10: p=0.036). Baş ağrısı başvuruları O 3 ile ters yönlü ilişkili bulundu (p=0.039). Sonuç: Kötü hava kalitesi birinci basamakta solunum yolu enfeksiyonu başvurularındaki artışla ilişkili bulundu; baş ağrısı başvuruları ise ozonla ilişkili özgün bir örüntü gösterdi. Birinci basamak verileri, hava kirliliği artış dönemlerinde yerel sağlık hizmeti planlamasını destekleyebilir.
