Selin Cilli HAYIROGLU
Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi - 2026;16(2):182-187
Amaç: Bu çalışmanın amacı, TNF inhibitörleri, IL-17 inhibitörleri veya JAK inhibitörleri ile biyolojik tedavi alan ankilozan spondilit (AS) hastalarında serum 25-hidroksivitamin D [25(OH)D] düzeyleri ile enflamatuvar belirteçler ve klinik hastalık aktivitesi arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, en az altı aydır biyolojik tedavi alan 104 AS hastası dâhil edilmiştir. Hastalar serum 25(OH)D düzeylerine göre üç gruba ayrılmıştır: eksiklik (<20 mug/L), yetersizlik (20-30 mug/L) ve yeterlilik (>30 mug/L). Hastalık aktivitesi Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite Endeksi (BASDAI) ve Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyonel Endeksi (BASFI) ile değerlendirilmiştir. C-reaktif protein (CRP) ve eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) dâhil olmak üzere laboratuvar parametreleri ölçülmüştür. Grup karşılaştırmaları, uygun olduğu durumlarda Kruskal-Wallis testi veya tek yönlü ANOVA ve kategorik değişkenler için Ki-kare testi kullanılarak yapılmıştır. Serum 25(OH)D düzeyleri ile klinik ve laboratuvar parametreleri arasındaki korelasyonlar Spearman sıra korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Biyolojik tedavi sınıfına göre alt grup analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Vitamin D eksikliği olan hastalarda, yetersizlik ve yeterlilik grubundakilere kıyasla anlamlı düzeyde yüksek CRP değerleri (24,0 mg/L'ye karşı 12,1 mg/L'ye karşı 8,9 mg/L, p=0,001), yüksek ESR (p=0,028) ve yüksek BASDAI skorları (8,0'a karşı 6,7'ye karşı 5,3, p<0,001) saptanmıştır. Tüm kohort değerlendirildiğinde, serum 25(OH)D düzeyleri CRP (r=-0,304, p=0,002) ve BASDAI (r=-0,335, p=0,001) ile anlamlı düzeyde ters korelasyon göstermiştir. Alt grup analizlerinde, TNF inhibitörü alan hastalarda 25(OH)D ile CRP (r=-0,426, p<0,001) ve BASDAI (r=-0,317, p=0,008) arasında, IL-17 inhibitörü alan hastalarda ise 25(OH)D ile BASDAI arasında (r=-0,609, p=0,001) anlamlı negatif korelasyonlar saptanmıştır. Sonuç: Düşük serum 25(OH)D düzeyleri, biyolojik tedavi alan AS hastalarında yüksek enflamatuvar belirteçler ve artmış hastalık aktivitesi ile anlamlı şekilde ilişkilidir. Bu bulgular, vitamin D eksikliğinin biyolojik tedavi alan AS hastalarında artmış enflamatuvar yük ve hastalık aktivitesi ile ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Vitamin D takviyesinin bu popülasyonda klinik sonuçları iyileştirip iyileştirmediğini belirlemek için ileriye dönük ve müdahaleye dayalı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
