Merve FIRAT, Arda ERDUT, Melda SAĞLAM, Tolga YILDIRIM, Naciye VARDAR YAĞLI
Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation - 2026;13(2):152-160
Amaç: Kardiyovasküler hastalık (KVH), böbrek nakli alıcıları (BNA) arasında önde gelen ölüm nedenlerinden biridir ve hem geleneksel kardiyovasküler risk faktörlerinden hem de nakle özgü faktörlerden etkilenir. Sağlık okuryazarlığı ve egzersize ilişkin algılar, bu risklerin etkili bir şekilde yönetilmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı BNA ve sağlıklı bireylerde sağlık okuryazarlığı, KVH risk faktörlerine ilişkin farkındalık ve egzersizin yarar ve engellerine yönelik algıların karşılaştırılmasıydı. Yöntem: Çalışmaya 59 BNA ve 60 sağlıklı kontrol dahil edildi. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı (Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form), KVH risk faktörlerine ilişkin farkındalığı (KVH Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi [KARRİF-BD]) ve egzersiz algıları (Egzersizin Faydaları/Engelleri Ölçeği [EFEÖ]) ile değerlendirildi. Bulgular: BNA'ların sağlık okuryazarlığı düzeyleri sağlıklı bireylere göre anlamlı derecede daha düşüktü (p<0,05) ve bu fark eğitim düzeyi dikkate alındıktan sonra da anlamlılığını korudu. Düzeltilmemiş analizlerde BNA'ların KVH risk faktörlerine ilişkin farkındalıklarının, egzersizin algılanan yararlarının ve toplam EBBS puanlarının daha düşük olduğu görüldü (p<0,05). Eğitim düzeyi kontrol edildiğinde, iki grup arasında KVH risk faktörleri farkındalığı, egzersizin yararlarına ilişkin algı ve toplam EBBS puanları açısından anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). BNA'larda sağlık okuryazarlığı ile egzersizin algılanan yararları arasında pozitif yönde ilişki bulundu (p=0,042). Gruplar arasında egzersizin algılanan engelleri açısından fark gözlenmedi (p>0,05). Sonuç BNA'lar, eğitim düzeyinden bağımsız olarak sağlıklı bireylere kıyasla daha düşük sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. KVH risk faktörleri bilgisi ve egzersizin yararlarına ilişkin algılardaki farklılıkların büyük ölçüde eğitim düzeyindeki farklılıklardan kaynaklandığı görülmektedir. Bu bulgular, uzun dönem kardiyovasküler riski azaltmak ve öz-yönetimi güçlendirmek amacıyla nakil sonrası bakımda sağlık okuryazarlığına duyarlı eğitim yaklaşımlarının ve kişiselleştirilmiş egzersiz rehberliğinin önemini vurgulamaktadır.
