Bilal USANMAZ, Ömer GÜNDOĞDU, Vecihi YİĞİT
Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2025;14(3):1075-1085
Obezite, küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelirken, kas-iskelen sistemi bozuklukları (KİSB) dünya genelinde yaralanma, engellilik ve işe devamsızlığın başlıca nedenleri arasında yer almaktadır. Artan vücut ağırlığı, kaldırma sırasında kas-iskelen sistemine binen mekanik yükü artırır. Bu çalışmada, farklı vücut ağırlıklarında elle malzeme taşımanın biyomekanik etkisini değerlendirmek için bulanık diferansiyel denklemlere (BDD) dayalı bir model geliştirilmiştir. Model, alt sırttaki eklem kuvvetlerini ve momentleri nicel olarak değerlendirirken, parametrelerdeki belirsizlikleri de dikkate alır. Biyomekanik modellemede, obezite doğası gereği bazı belirsizlikler barındırır; bunun başlıca nedeni, bireyler arasındaki vücut kompozisyonundaki farklılıklar, özellikle de yağ ve kas dokusunun miktarı ve dağılımıdır. Bu farklılıklar, yük ve harekete verilen mekanik tepkileri farklı şekillerde etkiler. Bu belirsizlikler, bulanık mantık temelli BDD yaklaşımıyla ele alınmıştır. Klasik yöntemlerden farklı olarak, BDD'ler değişkenleri bulanık sayılarla temsil ederek gerçek dünyadaki belirsizliği daha iyi yansıtır. Sonuçlar, obezite düzeyi arttıkça kaldırma sırasında alt sırt bölgesine binen kuvvet ve momentlerin belirgin şekilde yükseldiğini gösterdi. Bu durum, farklı yük ağırlıkları ve vücut boylarında da tutarlı olup daha yüksek Vücut Kitle İndeksi seviyelerinin kas-iskelen sistemi üzerinde daha fazla biyomekanik stres oluşturduğunu ortaya koymuştur. Model, vücut bileşimi değişimlerinin neden olduğu belirsizlikleri başarıyla yakalayarak geleneksel modellere kıyasla daha gerçekçi sonuçlar sunmuştur.
