Zeynep DEVECİ KOÇBİLEK, Buket ÇELİK, Özlem BİLİK
Etkili Hemşirelik Dergisi - 2026;19(4):534-551
Giriş: Kronik hastalıklar yapılan cerrahinin başarısını, hasta sonuçlarını ve hemşirelerin hasta bakım yükünü etkilemektedir. Amaç: Bu çalışmada kronik hastalığı olan ve cerrahi girişim uygulanan hastalarda genel erteleme davranışının hasta aktifliği ve öz bakım yönetimine etkisini incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki bu çalışma bir üniversite hastanesinin cerrahi kliniklerinde yürütülmüştür. Örnekleme, 18 yaş ve üzeri, en az bir öz bakım gerektiren kronik hastalığı olan ve cerrahi kliniklerde tedavi gören 213 hasta dahil edilmiştir. Veriler, preoperatif süreçte; Sosyodemografik ve Klinik Özellikler Formu, Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi Ölçeği (KHÖBYÖ), Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçüm Aracı (HADÖA) ve Genel Erteleme Ölçeği (GEÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Student t testi, tek yönlü ANOVA ve çoklu lineer regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların ortalaması 63.76+/-9.26'dir. Hastaların KHÖBYÖ puan ortalaması 110.7+/-5.1 (min:98-max:125), HADÖA puan ortalaması 59.6+/-15.6 (min:14-100), GEÖ puan ortalaması 40.21+/-14.8 (18-88) olarak belirlenmiştir. Regresyon analizinde (F=22.168, p<.001, R2=0.241, DW:.802), hasta aktiflik düzeyinin genel erteleme davranışı, KHÖBYÖ puan ortalaması ve eğitim durumu ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Öz bakım yönetiminin ise (R2:0.129, F:15.594, p<0.001, DW:2.052), HADÖA puan ortalaması ve hospitalizasyon sıklığı ile ilişkili olduğu, genel erteleme davranışı ile ilişkisinin bulunmadığı saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada hasta aktifliği ve öz bakım yönetiminin ortalamanın üzerinde, genel erteleme davranışının ise ortalamanın altında olduğu belirlenmiştir. Genel erteleme davranışı hasta aktifliğini anlamlı şekilde etkilerken, öz bakım düzeyini etkilememiştir. Sağlık profesyonelleri, hasta öz bakımını geliştirmeye yönelik girişimlerde bulunurken, hastaların erteleme davranışı eğilimlerini dikkate almalıdır.
