Saltuk Buğra BALTACI, Gözde ACAR, Ayşenur Feyza BAYIROĞLU, Ebru Kübra UZDİL, Aylin ÜSTÜN, Rasim MOĞULKOÇ, Abdulkerim Kasım BALTACI
Nöropsikiyatri Arşivi - 2026;63(1):584-589
Giriş ve Amaç: Multipl skleroz (MS), nöroenflamatuvar süreçlerle karakterize, demiyelinizasyon ve nörodejenerasyona yol açan merkezi sinir sisteminin kronik bir otoimmün hastalığıdır. Bağışıklık sisteminde kritik bir rol oynayan çinkonun MS'te ortaya çıkan enflamatuvar sitokinlerle ilişkisini araştıran sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Sunulan bu çalışmanın amacı da Kuprizon ile oluşturulan sıçan multipl skleroz modelinde diyet çinko durumunun omurilik dokusunda enflamatuvar sitokin salınımını nasıl etkilediğini araştırmaktır. Yöntem: Çalışma Wistar cinsi 46 adet erişkin erkek sıçan üzerinde gerçekleştirildi. Çalışmada kullanılan hayvanlar beş gruba (G) ayrıldı (kontrol n=6, diğer grupların her biri n=10). G1, Kontrol. G2, Sham-MS: Sıçanlara kuprizon'un içinde çözüldüğü Karboksi-metil-seluloz (KMS) çözeltisi günlük yem tüketiminin %1'i oranında sekiz hafta boyunca günlük olarak gavaj yoluyla verildi. G3, 4 ve 5'teki hayvanlara sekiz hafta boyunca günlük olarak yem tüketiminin %1'i oranında kuprizon, KMS solüsyonu içerisinde gavaj yoluyla verilerek MS oluşturuldu. G4 çinko eksik (50 µg/kg çinko) diyetle beslendi. G5'e intraperitoneal (ip) çinko sülfat (5 mg/kg/gün) takviyesi yapıldı. Hayvanlarda MS oluşumu Rotarod testleri ve Myelin Basic Protein (MBP) gen ekspresyon analiziyle belirlendi. Hayvanların omurilik doku örneklerinde ELISA yöntemiyle TNF-alpha, IL-1beta ve IL-6 düzeyleri tayin edildi (pg/ml). Bulgular: Multipl skleroz endüksiyonu, hem MS hem de MS ve çinko eksikliği olan sıçanlarda TNF-alpha, IL-1beta ve IL-6 düzeylerini önemli ölçüde artırdı (p <0,05). Çinko takviyesi bu sitokin yükselmelerini azalttı ve kontrol düzeylerine normalleştirdi (p <0,05). Fonksiyonel ve moleküler veriler, çinko takviyesi ile hastalık şiddetinin azaldığını doğruladı. Sonuç: Bulgularımız, çinko durumunun deneysel bir MS modelinde nöroenflamasyonun kritik bir düzenleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır. Omurilikteki enflamatuvar sitokin seviyeleri hem MS hem de çinko eksikliği olan MS gruplarında anlamlı derecede daha yüksekti ve bu da demiyelinizasyonla ilişkili lokal enflamasyonu doğrulamaktadır. Ayrıca, çinko takviyesi, deneysel MS modelinde enflamatuvar sitokinlerdeki artışı baskılayarak düzenleyici bir etki göstermiştir. Bu sonuçlar, MS yönetiminde çinkonun terapötik potansiyeline işaret edebilir.
