Birgül Vural, Hakan Avan, Selin Söyünmez, Mukaddes Demir Acar
Karya Journal of Health Science - 2026;7(1):14-20
Amaç: Çocuk ihmali ve istismarı, çocukların fiziksel, ruhsal ve sosyal gelişimini olumsuz etkileyerek çoğu zaman yetişkinliğe kadar devam eden sorunlara yol açmaktadır. Bu çalışma, Çocukların Aile İçi Şiddete Maruz Kalma (ÇAŞMK) Ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliğini test etmeyi amaçladı. Yöntem: Bu metodolojik çalışma, Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı okullarda öğrenim gören 10-16 yaş arası çocukları kapsadı (Haziran 2020-Ocak 2022). Otuz üç maddelik ölçek için en az 330 katılımcı gerekli görüldü; 368 çocuk Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 326 farklı çocuk ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için çalışmaya dahil edildi. Veriler, Çocuk ve Ebeveyn Tanıtıcı Özellikler Formu ile ÇAŞMK Ölçeği kullanılarak toplandı. Dil geçerliği için yedi dilbilimci çalışmaya katıldı, içerik geçerliği ise oniki uzman tarafından değerlendirildi. Çeviri ve kültürel uyarlama tamamlandıktan sonra AFA ve DFA uygulandı. Analizler SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 yazılımları ile yapıldı. Ölçeğin geçerlik ve güvenirliği Cronbach alfa katsayısı, Tukey toplama testi, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO), Bartlett testi, temel bileşenler analizi ve test-tekrar test yöntemi ile değerlendirildi. Gerekli izinler ve etik onaylar alındı. Bulgular: Uzman değerlendirmeleri madde geçerliliğini doğruladı (CVR=0.66-1.00; CGI=0.73-0.95). KMO değerleri (0.884; 0.846; 0.764) ve Bartlett testi (p<0.001) faktör analizi için uygun bulundu. Ölçek, toplam varyansın %69.67'sini açıklayan altı bileşenden oluştu. Cronbach alfa katsayıları güçlü iç tutarlılığı gösterdi, toplama testleri madde güvenirliğini doğruladı (p<0.001). Kırk çocukla yapılan test-tekrar test analizinde ölçümler arasında anlamlı fark bulunmadı (p>0.05), sınıf içi korelasyon ise yüksek düzeyde saptandı (p<0.001). DFA sonuçlarında uyum indeksleri (X²/df, SRMR, RMSEA, GFI, CFI, TLI, NFI, IFI, RFI) kabul edilebilir sınırlar içinde yer aldı. Sonuç: ÇAŞMKÖ'nün Türkçe versiyonunun geçerli ve güvenilir psikometrik özelliklere sahip olduğu, sonuçların orijinal İngilizce versiyon ile uyumlu olduğu belirlendi. Ölçeğin Türkiye'de 10-16 yaş grubundaki çocukların aile içi şiddete maruz kalma durumlarını değerlendirmede etkili şekilde kullanılabileceği ve gelecekteki araştırma ile müdahalelere önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
