SİNEM ÇETİN DEMİRTAŞ, CANER YEŞİLOĞLU, LUT TAMAM
Bağımlılık Dergisi - 2025;26(4):524-538
Çocuklukta ebeveynleşme-çocukların ebeveynlerine bakım verme sorumluluğunu üstlendiği rol değişimi-erişkinlikte olumsuz ruh sağlığı sonuçları için önemli bir erken dönem risk faktörü olarak ortaya çıkmıştır. Bu narratif derleme, ebeveynleşmenin uzun vadeli psikolojik etkilerine dair literatürü sentezlemekte, özellikle erişkin bağlanma stilleri ve bağımlılık riski üzerine odaklanmaktadır. Bağlanma kuramı, aile sistemleri kuramı ve gelişimsel psikopatoloji çerçevelerinden yola çıkarak; karşılanmamış duygusal ihtiyaçlar ile bozulmuş bakım verme dinamiklerinin güvensiz bağlanma örüntülerine, duygu düzenleme güçlüklerine ve madde kullanımı ile davranışsal bağımlılıklar gibi uyumsuz başa çıkma stratejilerine nasıl yol açtığı ele alınmaktadır. Kesitsel, boylamsal ve kuşaklar arası çalışmalardan elde edilen kanıtlar, çocuklukta ebeveynleşmenin depresyon, anksiyete, kişilik bozuklukları ve bağımlılık davranışları oranlarında artışla tutarlı biçimde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle erişkinlikteki güvensiz bağlanmanın aracı rolü ve bakım verme kalıplarının kuşaklar arası aktarımı vurgulanmaktadır. Klinik açıdan, psikoterapi ve bağımlılık tedavisinde erken dönem aile rolleri hakkında değerlendirme yapılmasının önemi vurgulanmakta; bağlanma temelli müdahalelere yönelik öneriler sunulmaktadır. Literatürdeki boşluklar ele alınmakta, boylamsal çalışmalara, kültürel karşılaştırmalara ve psikolojik dayanıklılık etmenlerinin incelenmesine olan ihtiyaç vurgulanmaktadır. Bu derleme, ebeveynleşmiş çocukların erişkinlikte sıklıkla görünmeyen yükler taşıdığını, ancak terapötik farkındalık ve hedefe yönelik müdahalelerle iyileşme ve ilişkisel gelişim için yollar açılabileceğini ortaya koymaktadır.
