Gülşah KANER, Çağla AYER, İrem MERAL, Selcan DUVAR GİRGİN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;11(2):267-273
Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH), glutensiz diyete (GD) ömür boyu bağlılık gerektiren kronik bir otoimmün hastalıktır. COVID-19 salgını, ÇH dahil kronik hastalıkları olan bireylerin yaşam tarzını, psikolojik refahını ve diyet yönetimini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu çalışmanın amacı, ÇH'li yetişkinler arasında COVID-19 ile ilişkili anksiyete ve GD'ye bağlılık arasındaki ilişkiyi incelemek ve pandemi sırasında diyet davranışlarındaki değişiklikleri, glutensiz ürünlere erişimi ve profesyonel diyet desteğini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Türkiye'de doktor tanılı çölyak hastalığı olan yetişkinler arasında kesitsel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar demografik özellikleri, ÇH ile ilişkili semptomları, komorbiditeleri, GFD bağlılığını, diyetisyen konsültasyonunu ve COVID-19 ile ilişkili anksiyeteyi değerlendiren çevrimiçi bir anket formu uygulanmıştır. Bulgular: COVID-19 ile ilişkili anksiyete ile GD'ye daha fazla bağlılık (p=0,020) arasında ve ayrıca diyare (p=0,032) gibi spesifik semptomlar ve tiroid hastalığı (p=0,034) ve kemik-eklem hastalığı (p=0,019) gibi komorbiditeler arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Katılımcıların %54'ünün hiç diyetisyen danışmanlığı almamış olmasına ve yalnızca %15'inin pandemi sırasında diyet desteğine devam etmesine rağmen, %56,5'i GD'ye uyduğunu bildirmiştir. Başlıca engeller arasında ürünlere erişilememesi ve maliyet yer almaktadır. Probiyotik/takviye kullanımı hafifçe artmış olsa da öğün sıklığı, hazırlama alışkanlıkları veya fiziksel aktivitede önemli bir değişiklik gözlenmemiştir. Sonuç: COVID-19 ile ilgili kaygı, çölyak hastalığı olan bireyler arasında diyete daha güçlü bağlılığı motive etmiş gibi görünmektedir. Bununla birlikte, profesyonel desteğe ve glutensiz besinlere sınırlı erişim, halk sağlığı krizleri sırasında sağlık hizmetlerine erişimin ve diyet kaynaklarının iyileştirilmesi ihtiyacını vurgulamaktadır.
