Rahime ASLAN
Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(3):0-0
Amaç: Travma ile başa çıkma özyeterliliği, travma sonrası uyum sürecinde önemli bir psikolojik kaynak olarak kabul edilmektedir. Ancak bu kaynağın afet sonrası yas yaşayan bireylerdeki rolü yeterince incelenmemiştir. Bu çalışmada, 2023 Türkiye depremlerinde yakın kaybı yaşayan bireylerde özyeterliliğin travma sonrası büyüme ve travmatik yas ile yordayıcı ilişkisi incelenmiştir. Yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu çalışma, 15 Mart-15 Mayıs 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya, 6 Şubat 2023 depremini deneyimleyen ve en az bir yakınını kaybeden 413 yetişkin dahil edilmiştir. Veriler, kişisel bilgi formu, Travma ile Başa Çıkma Özyeterliliği Ölçeği, Travmatik Yas Ölçeği ve Travma Sonrası Büyüme Ölçeği Kısa Formu kullanılarak çevrimiçi toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analizleri kullanılmıştır. Algılanan gelir, afet kaynaklı kayıp sayısı ve deprem sonrası taşınma kovaryans olarak alınmıştır. Bulgular: Kovaryanslar kontrol edildikten sonra travma ile başa çıkma özyeterliliği travma sonrası büyümeyi pozitif (beta = +,459; R² = ,256), travmatik yası ise negatif yönde (beta = -,298; R² = ,158; her ikisi için de p < ,001) yordamıştır. Travma sonrası büyüme ile travmatik yas arasında, kovaryans kontrolü sonrasında da anlamlı pozitif bir ilişkinin devam ettiği görülmüştür (r = ,365; p < ,001). Model, travma sonrası büyümedeki varyansın yaklaşık %26'sını, travmatik yastaki varyansın ise yaklaşık %16'sını açıklamaktadır. Sonuç: Bulgular, travma ile başa çıkma özyeterliliğinin deprem sonrası yas yaşayan bireylerde daha düşük travmatik yas ve daha yüksek travma sonrası büyüme ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Özyeterliliğin, deprem mağdurlarına yönelik psikososyal destek programlarında potansiyel bir müdahale hedefi olabileceği önerilmektedir.
