MELEK DOĞANCI
Journal of Eurasian Medical Science - 2024;5(2):34-44
Amaç: COVID-19 sadece birkaç gün içerisinde şiddetli akut respiratuar distress sendromuna ve son dönem organ yetmezliğine neden olabilen ciddi bir hastalıktır. Bu nedenle hastalığın erken evrelerinde prognozu değerlendirmek için kolayca erişilebilen göstergeler, doktorların hastalığın alevlenmesini veya ölüm oranını önlemek için zamanında ve etkili önlemler almasını sağlar. Bu çalışmada yoğun bakıma yatış sırasında bakılan FAD-85 skoru, D-dimer ve ferritin değerlerinin prognoz ve mortalite üzerine etkisinin araştırılması amaçlandı. Gereç ve Yöntemler: Erişkin 3. basamak genel yoğun bakımda 1 Nisan 2021-31 Mart 2022 tarihleri arasında COVID-19 tanısı ile yatmış 204 hastanın verileri retrospektif olarak incelendi. Hastaların yaşı, cinsiyeti, altta yatan hastalıkları, Charlson Komorbidite İndeksi, akut fizyoloji ve kronik sağlık değerlendirmesi skoru, aşı durumu, SARS-CoV-2 PCR testi, beslenme durumu (parenteral, enteral), yoğun bakımda takipleri sürecince kan, idrar ve trakeal aspirat kültürlerinde üreme durumları, trakeostomi ve entübasyon durumu, invaziv/non-invaziv mekanik ventilatör ihtiyacı ve süresi, yüksek akım oksijen ihtiyacı ve süresi, yoğun bakımda ve hastanede kalış süresi ve 1 aylık mortaliteleri değerlendirildi. Laboratuvar parametrelerinden yoğun bakım ünitesine yatış sırasında lökosit, lenfosit, ferritin, D-dimer, prokalsitonin, C-reaktif protein (CRP), laktat dehidrogenaz düzeyleri kaydedildi. FAD-85 skorunun hesaplanması için yaş + 0,01 x ferritin + D-dimer formulü kullanıldı. Bulgular: İki yüz dört COVID-19 hastasının incelendiği bu çalışmada, 1 aylık mortaliteyi öngören faktörler; erkek cinsiyet (p=0,029), entübasyon varlığı (p<0,001), CRP artışı (p=0,002), lenfosit düşüklüğü (p=0,009), FAD-85 değerinin 85’in üstünde olması (p=0,001) ve ferritin yüksekliği (p=0,044) olarak bulunmuştur. Ayrıca entübasyon varlığı [odds oranı (OR) (%95 güven aralığı (GA): 3,941 (2,115-7,343)], CRP yüksekliği [OR (%95 GA): 1,004 (1,000-1,008] ve FAD-85 değerinin 85’in üstünde olmasının (OR (%95 GA): 2,462 (1,313-4,617) mortaliteyi öngördüğü anlaşılmıştır. Basit bir şekilde hesaplanabilen FAD-85 skorunun COVID-19 hastalarında mortaliteyi öngörmede etkin olduğu anlaşılmıştır. FAD-85>85 olan, CRP yüksekliği olan ve yoğun bakımda yatış sırasında entübe takip edilen hastalarda mortalite oranı daha yüksek olduğu için bu hastalarda zamanında ve etkin tedavi son derece önemlidir. Sonuç: Yoğun bakımda takip edilen COVID-19 hastalarında FAD-85 skoru ve CRP yüksekliği ile entübasyon varlığı hastalığın şiddeti ve prognozu hakkında önemli bilgiler sağlar.
