Büşra BAŞAR GÖKCEN, Şule DURSUN, Nurbengi ÇEKİÇER
Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;15(2):545-557
Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin COVID-19 pandemi sürecinde fonksiyonel besinlere yönelik bilgi, tutum, farkındalık düzeylerini değerlendirmeyi ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri (doğrudan, dolaylı ve koşullu) incelemeyi amaçlamaktadır. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki bu araştırma, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sağlık Bilimleri, Tıp ve Diş Hekimliği Fakültelerinde öğrenim gören toplam 334 öğrenci ile yürütülmüştür. Çevrim içi anket formu, demografik bilgileri ve COVID-19 pandemisine yönelik sorulara ek olarak, fonksiyonel besinlere yönelik bilgi ve tutum ölçekleri ile tüketim sıklığını değerlendiren bölümleri içermektedir. İstatistiksel analizlerde SPSS 30.0 ve Hayes'in PROCESS makrosu kullanılmıştır. Katılımcıların en yüksek oranda fonksiyonel olarak tanımladığı besin %73,7 ile kefir ve probiyotik yoğurt olmuştur. Bunu diğer probiyotik-prebiyotik ürünler ve zenginleştirilmiş ürünler izlemiştir. Pandemi sürecinde tüketimi en fazla artan fonksiyonel besin grubu ise %53 ile vitamin ve mineral açısından zenginleştirilmiş ürünlerdir. COVID-19 pandemisine karşı fonksiyonel besinlerin koruyucu etkileri olduğunu düşünen veya pandemide beslenme konusunda araştırmalar yapan öğrenciler bilgi, farkındalık ve tutum düzeyi açısından anlamlı olarak daha yüksek puanlara sahiptir (p<0.05) (OR = 0.859-0.956). Ek olarak bu üç değişken arasında anlamlı pozitif korelasyonlar bulunmuştur (r = 0.134-0.421). Bilgi düzeyinin farkındalık aracılığıyla tutum üzerindeki dolaylı etkisi anlamlı bulunmamıştır. Ancak bilgi, hem farkındalık (B=0.172) hem de tutum (B=0.121) değişkenlerini pozitif yönde yordamaktadır (p<0.001). Bilgi düzeyinin farkındalığı yordama etkisi sadece kendisi veya bir yakını COVID-19 enfeksiyonu geçiren öğrencilerde anlamlıdır (B=0.270; p<0.001). Sonuç olarak, fonksiyonel besinlere yönelik bilgi, farkındalık ve tutumları pozitif ilişkilidir; bu ilişki cinsiyet, bilgi kaynağı, fonksiyonel besinlere yönelik inanç, beslenme eğitimi ve COVID-19 deneyiminden etkilenmektedir.
