Esra TAŞKIRAN, Naim ATA, Şuayip BİRİNCİ
Cukurova Medical Journal - 2026;51(1):182-189
Amaç: Bu çalışmanın amacı Türkiye'de pandemi öncesi, pandemi dönemi ve pandemi sonrası süreçlerde multipl skleroz (MS) insidansı ve atak sıklığındaki zamansal örüntüleri tanımlamak ve pandemi döneminin toplum düzeyinde ölçülebilir değişikliklerle ilişkili olup olmadığını değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif, ulusal, toplum temelli çalışmada Türkiye ulusal sağlık veri tabanı kullanıldı. Ocak 2018-Aralık 2023 arasında kaydedilen yeni MS tanıları insidans eğilimlerini değerlendirmek amacıyla analiz edildi. Ataklar; yüksek doz intravenöz metilprednizolon kullanımı (>=3 ardışık gün, >=1500 mg kümülatif doz, kürler arasında >=30 gün) ve ağır atak göstergesi olarak plazmaferez işlemleri temel alınarak tanımlandı. Yıllık atak oranları (ARR), %95 güven aralıkları ile birlikte, 2018-2023 yılları arasında hesaplanarak dönemler arası değişimler incelendi. Bulgular: MS insidansı, ülke çapındaki kapanmalarla eş zamanlı olarak 2020'nin başlarında belirgin şekilde azalmış, sonraki dönemde pandemi öncesi düzeylere geri dönmüştür. Atak aktivitesi 2020 yılında geçici bir düşüş göstermiş, 2021'de kısa süreli bir artış (ARR 0,057) izlenmiş ve 2022-2023 döneminde güven aralıkları örtüşecek şekilde stabil hale gelmiştir. Sonuç: COVID-19 pandemisi, Türkiye'de MS insidansında kalıcı bir değişiklikle ilişkili bulunmamış, ancak toplum düzeyinde atak sıklığında geçici dalgalanmalar gözlenmiştir. Bu bulgular, MS epidemiyolojisinin dayanıklılığını ortaya koyarken, halk sağlığı krizleri sırasında bakım sürekliliğinin ve atak izleminin önemini vurgulamaktadır.
