METİN ÇOKSEVİM, MUSTAFA YENERÇAĞ
Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi - 2024;14(3):296-303
Amaç: SARS-CoV-2’nin neden olduğu COVID-19,”Geç-Covid” olarak bilinen ve otonomik disfonksiyon da dâhil olmak üzere uzun vadede çeşitli komplikasyonlarla ilişkilendirilmiştir. Egzersiz sonrası kalp hızı iyileşmesi (HRR), otonom fonksiyonun değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılan bir göstergedir. Bu çalışma, Geç-Covid hastalarında HRR’yi ve bu iyileşmenin enflamatuvar belirteçlerle olan ilişkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Materyal ve Metod: Bu retrospektif çalışmaya 76 Geç-Covid hastası ve 76 kontrol olmak üzere toplam 152 katılımcı dâhil edilmiştir. HRR, Bruce protokolü kullanılarak egzersiz sonrası bir, iki, üç, dört ve beşinci dakikalarda ölçülmüştür. Katılımcıların demografik verileri ve CRP, D-dimer ve ferritin gibi enflamatuvar belirteçler toplanmıştır. Kalp hızı iyileşmesi ile bu belirteçler arasında korelasyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Geç-Covid hastalarında CRP (14,6±2,3 mg/L vs. 3,3±2,5 mg/L), D-dimer (128,2±42,1 µg/ml vs. 21,1±9,7 µg/ml) ve ferritin (277,5±146,8 ng/ ml vs. 112,3±78,2 ng/ml) seviyeleri kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede yüksekti (p<0,001). Geç-Covid hastalarında HRR1 ve HRR2 değerleri anlamlı şekilde düşüktü (22,4±7,4 vs. 29,0±8,0; 31,5±17,4 vs. 40,2±10,9; p <0,001). Kalp hızı iyileşmesi üç, dört ve beşinci dakikalarda da belirgin şekilde düşüktü. HRR2 ile CRP (rs=-0,537), D-dimer (rs=-0,459) ve ferritin (rs=-0,461) arasında orta düzeyde negatif korelasyon bulundu (p <0,001) Sonuç: Geç-Covid hastalarında otonom disfonksiyonu gösteren bozulmuş HRR gözlemlendi ve bu, yüksek enflamatuvar belirteçlerle ilişkiliydi. Bu bulgular, HRR’nin Geç-Covid’de otonom dengesizlik için bir belirteç olarak önemini vurgulamakta olup, otonom disfonksiyon için terapötik stratejilerin daha fazla araştırılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
