Mesut SARI, Yasemin İMREK, Onur KOÇHAN
Klinik Psikiyatri Dergisi - 2026;29(3):221-235
Amaç: 20 Şubat 2019'da yürürlüğe giren Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Raporu (ÇÖZGER) sürecinin, rapor düzenlemenin ötesinde çocuk ruh sağlığı hizmetlerine bağlanma (linkage to care) için fırsat oluşturup oluşturmadığı yeterince incelenmemiştir. Bu çalışmada ÇÖZGER düzenlenen çocuk ve ergenlerin sosyodemografik ve klinik özellikleri, rapor sonrası psikiyatri kliniğine bağlanma örüntüsü ve bu örüntüyü yordayan faktörler değerlendirildi. Yöntem: Tek merkezde 20 Şubat 2019 - 31 Aralık 2025 döneminde ÇÖZGER düzenlenen 2363 olgunun dosyası retrospektif olarak tarandı. Rapor öncesi takipli olma "12 ay içinde >=2 ÇÖZGER dışı başvuru" (sürdürülen takip / retention); rapor sonrası bağlanma ">=1 ÇÖZGER dışı başvuru" (linkage to care) olarak operasyonelleştirildi. Bağlanmanın yordayıcıları ikili lojistik regresyon ile değerlendirildi. Bulgular: Olguların %60,9'u erkek; ilk başvuru yaş ortalaması 8,4 +/- 4,7 yıl idi. Örneklemin %59,4'ü (n=1403) psikiyatrik tanı almamış olup bu grupta nörolojik, endokrin ve genetik eş tanılar dikkat çekiciydi. Psikiyatrik tanılı 960 hastada en sık tanılar zihinsel yetersizlik, dil/konuşma bozuklukları, özgül öğrenme bozukluğu ve OSB idi. Rapor sonrası bağlanma tüm örneklemde %35,1, psikiyatrik tanılı alt grupta %46,5 bulundu. Bağlanmayı yordayan faktörler psikiyatrik komorbidite sayısı (OR=3,77; %95 GA: 2,63-5,40), ÇÖZGER rapor adedi (OR=2,84; 2,48-3,26), rapor öncesi takipli olma (OR=2,58; 2,17-3,07), OSB (OR=1,84; 1,33-2,53) ve erkek cinsiyet (OR=1,20; 1,01-1,43); Bolu dışı ikamet (OR=0,43; 0,35-0,53) bağlanmayı azaltan tek anlamlı yordayıcıydı. Sonuç: Rapor sonrası bağlanma oranının görece düşük kalması, ÇÖZGER'in tedaviye geçiş işlevinin sınırlı olabileceğine işaret etmektedir. Bulgular, sürecin yalnızca bir rapor düzenleme işlemi olarak değil, çocuk ruh sağlığı hizmetlerine bağlanma için yapısal bir fırsat penceresi olarak ele alınmasının gerekçesini sunmaktadır.
