ŞÜKRAN BERKMAN ÖZLEM SUVAK
Konuralp Tıp Dergisi - 2023;15(2):175-181
Amaç: Demir normal beyin fonksiyonunda olduğu gibi, nörogenez, miyelinasyon, sinaptik gelişim, enerji ve nörotransmitter metabolizması dahil olmak üzere beyin gelişim süreçlerinde kilit rollere sahiptir. Bu araştırmanın amacı, demir eksikliği olan kadınlarda demir replasmanın zihinsel fonksiyonlar üzerine etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Demir düzeyi düşük (hemoglobin >12 g/dl, ferritin <15 ng/mL) veya demir eksikliği anemisi (hemoglobin <12 g/dl, ferritin <15 ng/mL) olan 15-49 yaş arası 165 kadında müdahale çalışması yapılmıştır. 165 katılımcıya ön bilişsel işlev durumlarını belirlemek amacıyla 1. Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) ölçeği uygulandı. Kadınlara, sekiz hafta süreyle sırasıyla 100 mg/gün (DE olanlara) ve 200 mg/gün (DEA olanlara) demir glisin sülfat verildi. Sekiz hafta sonra kontrole gelen ve demir tedavisini uygun şekilde kullanan 81 hastaya 2. MoCA skalası ile kontrol hemogram ve ferritin testleri uygulandı. Bağımlı iki grubun karşılaştırılmasında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, bağımsız iki grubun karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi, üç ve daha fazla bağımsız grubun karşılaştırılmasında ise Kruskal Wallis testi tercih edildi. Yaş ve bilişsel fonksiyon puanları arasındaki ilişki Spearman korelasyon testi ile değerlendirildi. BULGULAR: Çalışma başlangıcında DE veya DEA olan 165 kadının ilk MoCA skorları arasında anlamlı fark saptanmadı. 200 mg/gün demir replasmanı alan 81 hastanın hemogram ve ferritin düzeylerinde beklendiği gibi anlamlı artış oldu (p<0.001). Bekar, yüksek eğitim düzeyi ve düşük beden kitle indeksi olan kadınlarda bilişsel fonksiyonlar anlamlı düşük saptandı (p<0.001). Tedavi öncesi MoCA skor ortalaması 21(min:18-max:23) iken tedavi sonrası 26 (min:23-max:27) olarak saptandı (p<0, 001) ve tüm fonksiyon alt grup skorlarında da tedavi sonrasında anlamlı yükselme görüldü. Bilişsel fonksiyonlardaki bu iyileşme demografik verilerden bağımsız olarak saptandı. Yaş ile toplam bilişselfonksiyon skoru arasında negatif yönde düşük düzeyde bir ilişki saptandı r:-0, 335, p <0, 001). SONUÇ: Bu çalışmada demir eksikliği veya anemi tanısı alan kadınlarda replasman tedavisi sonrası bilişsel işlevlere karşılık gelen toplam ve alt grup puanlarında anlamlı artış olduğunu gözlemledik. Reproduktif dönemdeki kadınlarda demir replasman tedavisi bilişsel fonksiyonlara etkisi göz önünde bulundurularak, ihmal edilmemelidir.
