Kadir Okan BAĞIŞ, Esra ERSÖZ GENÇ, Süreyya GÜMÜŞSOY
Phoenix Medical Journal - 2026;8(1):52-56
Depremler; geniş çaplı yıkıma, çoklu travmalara ve yüksek mortaliteye neden olan, enkaz altında kalan bireylerde ezilme (crush) sendromu ve rabdomiyoliz gelişme riski yüksek olan katastrofik olaylardır. Bu çalışma, deprem sonrası hastane öncesi evrede ezilme sendromu ve rabdomiyoliz vakalarının acil yönetimini incelemektedir. Bu kapsamda; PubMed, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında 1 Ocak 2018 ile 10 Aralık 2025 tarihleri arasında İngilizce ve Türkçe dillerinde yayımlanan çalışmalar taranmıştır. Başlangıçta belirlenen 3439 yayından, yıl bazlı kısıtlamalar sonrası 1229'una ulaşılmış; kriterleri karşılayan 25 çalışma tam metin olarak değerlendirilmiştir. Bulgular; erken sıvı resüsitasyonu, elektrolit dengesi takibi, hiperkalemi yönetimi ve kontrollü reperfüzyonun mortaliteyi azaltmada hayati önem taşıdığını göstermektedir. Enkaz altındaki bireylere kurtarma (ekstrikasyon) öncesinde müdahale edilmesi, akut böbrek hasarı ve ölümcül aritmi olasılığını anlamlı düzeyde düşürmektedir. İnceleme; saha yönetiminde zamanın kritik olduğunu, doğru triyajın önemini ve gerektiğinde saha amputasyonu gibi hayat kurtarıcı kararların ertelenmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, deprem sonrası ezilme sendromu ve rabdomiyolizin başarılı yönetimi; ileri tedavi kapasitesinden ziyade erken tanıma, sahaya uyarlanmış protokoller, personel eğitimi, ekip koordinasyonu ve zamanında karar verme sürecine bağlıdır. Hastane öncesi acil ekiplerin hazırlıklı olması ve standart müdahale algoritmalarının uygulanması, afet ortamlarında mortalitenin azaltılmasında temel belirleyicilerdir.
