Gulsen Tasdemir Sanci
ODÜ Tıp Dergisi - 2025;12(3):170-181
Dijital bağımlılık, internet, akıllı telefonlar, dijital oyunlar ve sosyal medya gibi çevrim içi platformların kontrolsüz ve aşırı kullanımına bağlı olarak gelişen bir davranışsal bağımlılık türüdür. Özellikle ergenler ve genç erişkinler arasında giderek artan bir prevalansa sahip olan dijital bağımlılık, bireylerin günlük işlevselliklerini olumsuz yönde etkileyerek önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Bu derlemede, dijital bağımlılığın epidemiyolojik özellikleri, nörobiyolojik temelleri, tanı ölçütleri ve eşlik eden psikiyatrik bozukluklarla ilişkisi ele alınmıştır. Nörogörüntüleme çalışmaları, dijital bağımlılığı olan bireylerde özellikle prefrontal korteks olmak üzere frontal lob işlevlerinde yapısal ve işlevsel değişiklikler gözlemlenmiştir. Ayrıca, dopaminerjik ödül sistemindeki disfonksiyon, bu bireylerde dürtü kontrolü ve ödül beklentisi ile ilgili bozulmaları açıklamak adına önemli bir biyolojik dayanak sunmaktadır. Tedavi sürecinde bilişsel davranışçı terapiler (BDT) ön planda yer almakta, ayrıca egzersiz temelli müdahaleler ve tekrar eden transkraniyal manyetik stimülasyon (rTMS) gibi yenilikçi yöntemler destekleyici rol oynamaktadır. Dijital bağımlılıkla mücadele erken müdahale programları, multidisipliner ekiplerin iş birliğiyle birey sel, ailesel ve toplumsal düzeydeki olumsuz etkilerin azaltılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Sorunun yönetiminde en etkili yaklaşım, erken tanı araçlarının etkin kullanımı ve bilişsel davranışçı terapi temelli müdahalelerin yaygınlaştırılmasıdır. Toplum düzeyinde dijital farkındalığın artırılması, riskli kullanımın azaltmaya yönelik eğitimlerin güçlendirilmesi ve işlevsel kullanım alışkanlıklarının desteklenmesi önemlidir. Dijital bağımlılığın bireysel ve toplumsal etkilerinin azaltılması; sağlık, eğitim ve sosyal politika alanlarının koordineli ve bütüncül bir yaklaşım geliştirmesiyle mümkün olacaktır.
